Trang phục phụ nữ Cơ Ho

Trang phục phụ nữ Cơ Ho gồm: áo, váy, tấm choàng.

Áo (kroh): Dệt bằng vải sợi bông màu trắng, dài khoảng 80 cm, rộng 40 cm, viền cổ tròn, áo hình chữ nhật trên dưới bằng nhau, vạt trước ngắn hơn vạt sau. Hoa văn trang trí chủ yếu hình quả trám, ở giữa là hình cối giã gạo.

Váy (ùi bần): Là loại váy cuốn dài khoảng 150 cm, rộng 90 cm, hình chữ nhật, màu xanh chàm hoặc màu đen, bố cục hình dải màu trắng viền dọc tấm vải. Hai bên mép dệt hoa văn với các màu trắng, vàng, xanh, khoảng cách dải hoa văn thường là 20cm, hai đầu váy thường để tua. Hoa văn trang trí chủ yếu là các đường kẻ song song, chấm trắng, đường kẻ ngang, ô chấm, dây cột trâu, lá nón, hoa văn trên ống đựng tên, ché rượu cần, gốc cây tre làm chà gạc…

Khi mặc váy, họ thường bắt đầu quấn một vòng từ phía hông trái qua phải, phần thừa gấp lại và gài vào bên hông phải. Cách đây chưa lâu, ở một số vùng người Cơ Ho, ngoài việc quấn váy, người phụ nữ còn thắt thêm “thắt lưng” bằng vải, đuôi vải buông xuống phía sau như đuôi khố.

Tấm choàng (ùi nguếch): Dài khoảng 140cm, rộng khoảng 94cm. Tấm choàng là một bộ phận quan trọng trong trang phục của phụ nữ Cơ Ho, thường dùng trong các dịp lễ tết, cúng thần hoặc những ngày tiết trời giá lạnh. Tấm choàng có hình chữ nhật, nền màu xanh chàm, mỗi tấm có khoảng 26 đường thêu chỉ màu trắng chạy theo chiều dọc. Hai mép dọc và hai mép ngang trang trí hoa văn các màu trắng, xanh. Hai đầu tấm choàng có tua, hoa văn trang trí là hình choé rượu cần, lá nón, hoa trên ống đựng tên… Toàn bộ hoa văn trên tấm choàng của phụ nữ Cơ Ho là hoa văn được tạo bởi kỹ thuật dệt.

Khi sử dụng, tấm choàng được mở to quàng toàn bộ vào lưng, hai đầu bắt chéo về phía trước, tấm choàng sẽ phủ kín phần lưng và ngực của người sử dụng.

Vài nét về trang phục


Người Chơ Ro xưa thường tự trồng bông, kéo sợi, dệt vải làm khố, váy, áo và chăn. Đôi khi, họ dùng lúa, gạo, lợn, gà… để đổi y phục từ các dân tộc khác. Việc dệt vải thường do nữ giới đảm nhiệm, tuy nhiên, nam giới cũng góp sức vào công việc này qua các công đoạn làm khung dệt, các dụng cụ cán bông, quay sợi, nhuộm sợi… Người Chơ Ro dệt bằng tay với dụng cụ thô sơ, đơn giản, gồm nhiều bộ phận rời nhau và chỉ khi dệt chúng mới liên kết với nhau thành một hệ thống do người thợ dệt thao tác.

Một bộ khung dệt theo cách gọi của người Chơ Ro gồm: Panâr lo vut (phần gỗ đeo vào lưng người dệt), Nsga (cây lật), Răng calon vrai (cây giữ chỉ cho đều), Panăq (dao chặt xếp chỉ), Răng yơq vrai (cây chặn chỉ), Chhơ lun (cây đảo chỉ), Tânh (cây đè, đưa chỉ lên xuống), Răng paubăn (cây xoay), Chhơ ndong (cây chịu lực). Khi dệt, người ta ngồi thẳng chân, chân đạp lên một thanh gỗ ngang để tuỳ lúc mà kéo căng hay thá chùng mặt sợi khung dệt. Môt đâu của giàn soi được buộc vào cột nhà, luồn từng sợi vái qua các răng cùa go (răng calon vrai), sau đó mắc vào các giá nằm ngang (Răng yơq vrai, Răng yơq lun). Một đầu được nối với miếng gỗ buộc vòng ra phía sau lưng người dệt (Panâr lo vut). Người dệt dùng chân và lưng căng giàn sợi, một tay đập go, một tay luồn thoi sợi. Với kiểu khung dệt này, người ta có thể tạo ra nhiều khổ vải kích thước khác nhau, tùy theo ý muốn và nhu cầu sử dụng. Tuy nhiên, khổ vải rộng nhất thường chỉ được hơn 1 mét. Nếu căn khổ vái rộng hơn, người dân phải khâu ghép các tấm vải lại với nhau.

Việc nhuộm sợi được tiến hành trước khi dệt. Sợi lấy từ quả cây bông bao giờ cũng là màu trắng (canang), các màu sắc khác: đen (ui), đỏ (paghơ), vàng (gamít)… được tạo ra theo kinh nghiệm của người Chơ Ro. Cũng như nhiều dân tộc khác, họ có kỹ thuật tạo màu nhuộm từ các sản phẩm trong thiên nhiên.

Để có màu chàm, đồng bào lấy cành và lá cây trum, ngâm (hoặc đun) trong nước cùng sợi trắng tự nhiên. Để tạo màu tím và màu đen, người Chơ Ro nhúng sợi vải vào nước nóng đun từ cây mockđoi và cây sơ vut nhoi, sau đó cho sợi vải vào hỗn hợp sáp ong và nước cháo đê nguội sẽ được sợi màu tím. Tiếp theo, để tạo màu đen, người ta cho sợi tím mới nhuộm như trên ngâm bùn từ 3 đến 5 ngày. Màu xanh được tạo ra từ vỏ cây sơ tơ nâng ngâm trong nước rồi đun sôi. Màu vàng được lấy từ củ nghệ vàng giã nhuyễn, lọc lấy nước nhuộm. Màu đỏ với nhiều cấp độ đậm nhạt khác nhau được nhuộm bằng các loai cây rừng đập dập đun sôi: cây luk, cây chà ràng, cây râng…

Người Chơ Ro không thêu hoa văn và cũng không tạo trang trí bằng cách đáp vải như một số dân tộc thiểu số phía Bắc, mà họ dệt hoa văn. Việc thao tác tạo hoa văn diễn ra ngay từ bước khởi đầu và kéo dài suốt quá trình dệt. Người dệt sắp xếp trật tự các sợi dài của tẩm vải tương lai một cách có chủ ý, nhằm phân bố màu sắc đúng vào vị trí cần thiết. Sau đó, bằng kỹ thuật gài sợi khéo léo, họ đan các sợi ngang theo màu sắc đã định để kết hợp với sợi dọc đã giăng cố định, thít sợi ngang cho chặt vào sợi dọc và các hoa văn sẽ lần lượt hiện lên trên tấm vải. Tuỳ theo từng sản phẩm (váy, khố, áo, chăn…) mà người dệt bố trí màu cho thích hợp.

Hiện nay, hầu hết người Chơ Ro đều không biết nghề dệt vải truyền thống. Họ phải mua vai của các dân tộc khác để may trang phục, do vậy, họ sử dụng y phục hoàn toàn giống như người Việt ở địa phương. Tuy nhiên, sở thích đeo đồ trang sức bằng hạt cườm và các loại vòng bạc, vòng đồng, vòng nhôm vẫn được lưu giữ. Trẻ em Chơ Ro thường được ông bà, cha mẹ cho đeo lục lạc bằng đồng ở chân, với ý nghĩa bảo vệ đứa trẻ khỏi tà ma và cho trẻ đeo vuốt cọp, răng cọp để xua đuổi các loại thú dữ.

Nguồn: Sách “ Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam”, Nhà Xuất bản Văn hóa – Thông tin

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác,

Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


0236 1022


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).