Trang phục của người Mường

Người Mường có những đặc trưng rất nối bật về cách tạo hình và phong cách thẩm mỹ trên trang phục. Chính điều đó tạo cho phụ nữ Mường nét duyên dáng khi khoác trên mình trang phục truyền thống của dân tộc họ.

Thổ cẩm của người Mường mang đậm màu sắc hoa văn của núi rừng và thiên nhiên. Hoa văn trên thổ cẩm là những hình cách điệu từ hoa dẻ, hoa hồi, hạt gấc, quả trám… tuy không cầu kỳ nhưng thể hiện nhân sinh quan, thế giới quan về con người, vũ trụ và tình yêu thiên nhiên, sự gắn bó, hài hòa với núi rừng của họ.

Người Mường có truyền thống trồng bông, ươm tơ, dệt vải phục vụ nhu cầu gia đình. Công cụ dệt chủ yếu của họ gồm dụng cụ cán bông, xa quay sợi, khung dệt dùng bàn đạp và go luồn sợi. Khung dệt cạp váy cấu tạo khác đôi chút, đặc biệt có nhiều go, hoa văn càng phức tạp thì sô go phải dùng càng lớn.

Từ tháng 5 âm lịch, người Mường bắt đầu thu hoạch bông, sau khi phân loại, phơi khô họ đem vào ứu (cán bông) và kéo sợi. Mỗi con sợi dài chừng 15-20cm. Kéo sợi bằng xa, tay quay phải quay thật đều để sợi chỉ mềm, đều, mịn, đẹp. Kéo xong sợi, họ bắt đầu hồ bằng nước cơm gạo trắng, hồ xong, phơi khô để xe thành ống. Sau khi hoàn tất các khâu chuẩn bị mới đến công đoạn dệt. Nếu dệt vải trắng đơn giản thì một ngày có thể dệt được từ 7-10m, nếu dệt các loại hoa văn thì chỉ được 2-3m.

Người Mường có cách nhuộm thân váy khá công phu, tạo nên màu vải vừa bền vừa có độ bóng rất cao. Các nguyên liệu để nhuộm vải đều được khai thác từ thiên nhiên. Màu đỏ lấy từ cây bang, màu vàng lấy từ cây nghệ, màu đen lấy từ cây chàm… Họ có rất nhiều cách nhuộm khác nhau:

– Muốn nhuộm vải màu đen, họ hái lá chàm về ủ khoảng ba ngày, sau đó vắt lấy nước, trao qua lại cho nước chàm sánh đen, múc nước ấy (có thêm nhựa cây vón vén và nước tro) đổ vào ống để một tuần, sau đó gạn bỏ bọt rồi cho sợi vào nhuộm.

– Muốn nhuộm vải điểm những bông hoa trên nền hồng, đỏ, xanh, người ta thắt nút vải lại, sao cho những chỗ đó thuốc nhuộm không thấm vào được, nhuộm xong, nơi đó hiện lên những bông hoa trắng giữa nền hồng, đỏ hay xanh, chỗ thưa chỗ mau.

Sản phẩm dệt của người Mường gồm nhiều loại: vải may mặc, mặc phà làm chăn và đệm, nhưng độc đáo nhất là phần cạp váy. Cạp váy dệt bằng sợi tơ tằm với nhiều loại hoa văn trang trí, hoa văn động vật, phổ biến là các mô-típ rồng, phượng, hươu, rùa, cá, nhện, hoa văn thực vật như hoa sen, hoa cà và hoa văn hình học. Kỹ thuật dệt cũng như cách trang trí được lưu truyền qua hình thức mẹ dạy cách dệt cho con gái. Xưa kia, cạp váy dệt đẹp là một trong những tiêu chuẩn đánh giá phẩm hạnh của người phụ nữ.

Người Mường nhuộm cạp váy từ các cây, quả và lá trên rừng. Quá trình tạo màu được làm hoàn toàn thủ công bằng đôi tay khéo léo, cần mẫn của phụ nữ Mường. Hiện nay, các sản phẩm màu tự nhiên đã được thay thế bằng các loại phẩm màu hoá học với nhiều màu sắc nhưng màu hoá học chóng phai hơn và không tinh tế như màu cổ truyền.

Nhìn chung, trang phục của người Mường thể hiện rõ nét bản sắc văn hoá dân tộc của họ.