Trang phục của người Chăm

Vài nét về trang phục

Dân tộc Chăm sống theo những nhóm địa phương khác nhau. Chủ yếu họ tập trung ở hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Một số nơi khác như An Giang, Tây Ninh, Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh cũng có một phần dân cư là người Chăm.

Trang phục dân tộc Chăm có lối tạo dáng và trang trí riêng khó lẫn với các tộc người trong nhóm ngôn ngữ hoặc khu vực. Cho đến bây giờ, các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được nghề dệt thổ cẩm Chăm hình thành và phát triển như thế nào trong quá trình lịch sử, chỉ biết rằng nghề dệt thổ cẩm Chăm đã có từ rất sớm và phát triển đến mức tinh xảo.

Trang phục Chăm rất đa dạng, phong phú về kiểu dáng, hoa văn, màu sắc. Người Chăm chủ yếu sử dụng chất liệu sẵn có trong thiên nhiên như sợi bông, tơ tằm… Họ thường trồng bông để lấy sợi. Để dệt được một tấm vải là cả một quy trình khá phức tạp và công phu. Trước tiên, họ tách quả bông rồi lấy cây cung bắn cho các thớ bông bung ra (tadak mưhlei). Sau khi bông được trải thành lớp mỏng, họ dùng thanh tre có một đầu nhọn cuộn chúng lại thành từng con bông (anưk mưhlei) và dùng xa quấn tơ kéo từng đoạn sợi từ con bông để rút và se sợi. Tiếp đến là các công đoạn như: quay thành cuộn, ngâm đập, nhuộm, hồ, chải và đánh ống. Khâu sau cùng là mắc thành cuộn sợi dọc (linguh) và bắt go để lên hoa văn (pok bauh bingu) chuẩn bị đưa vào khung dệt.

Nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Chăm rất độc đáo, họ không pha trộn bất cứ màu nào khác với nhau nhưng họ có nghệ thuật phối màu riêng trên nền vải. Màu đen được nhuộm bằng lá chùm bầu, sau đó ngâm với bùn non từ 3 đến 7 ngày đêm liên tục. Màu nâu hoặc màu đỏ sậm lấy từ các loại vỏ cây. Màu xanh lấy từ lá chàm.

Màu sắc trên trang phục Chăm, ngoài mục đích trang trí, diễn tả cái đẹp của thiên nhiên, con người, còn thể hiện tín ngưỡng phồn thực. Sự phồn thực ấy chính là hai mảng màu đối lập, trái ngược giữa màu lạnh và màu nóng. Trang phục Chăm, từ áo mặc hàng ngày đến trang phục lễ hội thường có gam màu nóng như đỏ, xanh, vàng… Trang phục của các chức sắc tôn giáo, thầy cúng, các cụ già thường là màu trắng. Màu trắng còn được người Chăm sử dụng trong tang lễ. So sánh với các màu khác, tỉ lệ sử dụng trang phục màu trắng của người Chăm trong tôn giáo, tín ngưỡng, nghi lễ hội hè, đám tang… nổi trội hơn. Theo một số nghiên cứu, điều này chứng tỏ người Chăm là tộc người thuộc ngữ hệ Malayo-polinesien có nguồn gốc từ biển cả “màu trắng”. Màu trắng là màu liên quan đến những người cuộc sống gắn liền với biển, trong lao động hàng ngày, nắng gay gắt chiếu trên cát khiến người ta phải ứng phó bằng cách hòa lẫn màu của trang phục với nền sáng của cát và sóng biển.

Nghề dệt của người Chăm không chỉ hướng tới nhu cầu làm đẹp mà còn gắn liền với tín ngưỡng và những điều kiêng kỵ. Ngoài việc luôn thờ cúng vị tổ sư nghề dệt, họ còn có một số kiêng kỵ khi dệt vải và may mặc. Khi dệt “taley ssang” (dây buột liệm người chết), phụ nữ có kinh hoặc đang trong tuổi sinh đẻ không được làm, chỉ các thiếu nữ và phụ nữ lớn tuổi qua thời kỳ kinh nguyệt mới được dệt. Người Chăm quan niệm, những phụ nữ như vậy mới tinh khiết, không ô uế, đem lại sự bình yên, thanh thản khiến người chết được siêu thoát. Khi dệt các hoa văn phục vụ các chức sắc, tôn giáo như dalah bingun trun (hoa văn rồng cách điệu), talay ka in mankăm (dây lưng dệt hoa văn nổi hai mặt, họ cũng kiêng kỵ như trên. Riêng áo của các chức sắc, người thường không được chạm tay vào, chỉ có các chức sắc, tu sĩ và vợ của họ mới được may cắt.

Ngoài ra, người Chăm có tục may các loại quần áo chuẩn bị cho người chết để sẵn trong nhà.

Ngoài y phục, phải kể đến trang sức Chăm. Hầu hết các di chỉ nằm trên địa bàn cư trú của người Chăm, khi điều tra khảo cổ học đều tìm thấy nhiều đồ trang sức, trong đó phổ biến là khuyên tai, xâu chuỗi, vòng tay và nhẫn… Một số đồ trang sức kiểu loại ấy đã biến mất, một số kiểu loại còn lưu lại đến nay nhưng đơn giản hơn.

Người Chăm ngày nay vẫn thích đeo khuyên tai đính tua vải màu đỏ, cổ đeo xâu chuỗi, tay đeo vòng và nhẫn. Đặc biệt, nhẫn mư ta đã trở thành biểu tượng đặc trưng của cộng đồng, phản ánh tâm hồn và bản sắc dân tộc Chăm. Có thể nói, trang sức của người Chăm hiện nay dù đơn giản nhưng nó cũng góp phần làm cho trang phục Chăm trở nên phong phú hơn.

Nhìn chung, trang phục Chăm không chỉ đáp ứng nhu cầu che thân, làm đẹp, thể hiện cám xúc thẩm mỹ, mà còn chứa đựng nhiều yếu tổ văn hoá tinh thần và văn hoá xã hội. Thông qua trang phục Chăm, có thể phân biệt các tầng lớp xã hội, các đẳng cấp, các chức sắc tôn giáo, phân biệt người giàu, kẻ nghèo, đàn ông và đàn bà. Chẳng hạn, chức sắc tu sĩ mới được mặc váy, trùm khăn có hoa văn hình rồng, đeo dây lưng dệt hoa văn hai mặt, còn tu sĩ bình thường váy và khăn không dệt hoa văn. Với đàn ông quý tộc, trang phục gồm khăn, dây lưng, khăn trùm đầu dệt hoa văn hình quả trám, chân chó, tay đeo nhẫn vàng… còn đàn ông bình dân chỉ mặc váy bình thường, vắt khăn chéo không trang trí hoa văn, đeo nhẫn bằng đồng. Phụ nữ quý tộc mặc váy dệt hoa văn hình rồng cách điệu với những sợi chỉ tơ và đeo đồ trang sức bằng vàng. Phụ nữ bình dân mặc váy có hoa văn dây leo, đeo đồ trang sức bằng đồng… Các loại hoa văn và cách thức thể hiện hoa văn trên trang phục của người Chăm cũng tuân theo theo qui tắc nhất định, thể hiện thẩm mỹ, phong tục, tập quán, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo trong xã hội Chăm.

Ngoài ra, trang phục Chăm còn hàm chứa một số giá trị, ghi dấu ấn văn hoá ở nhiều bình diện khác nhau. Đó là dấu ấn của nhóm người Chăm – chủ nhân của nền văn hoá ở dải đất miền Trung, có khí hậu nóng, ẩm, địa hình phong phú gồm núi, đồng bằng và biển. Từ cách may mặc đến hoa văn trang trí của nhóm này cho thấy người Chăm sinh sống bằng nghề trồng lúa nước, biểu hiện qua hoa văn quả trám, hạt lúa; hoa văn hình dích dắc, răng cưa, trang phục màu trắng có hoa văn mỏ neo, hoa văn mắc lưới tượng trưng cho núi, cho sông nước và nghề đi biển.

Người Chăm là cư dân có tín ngưỡng đa thần, thờ thần Mặt trời (hoa văn 8 cánh trên trang phục, chiếc nhẫn mư ta hình mặt trời), thần núi, thần sông. Hoa văn trên trang phục còn cho thấy người Chăm theo tôn giáo Bàlamôn, thờ linh vật như các loại chim thần Garuđa, Makala có nguồn gốc Ấn Độ.

Ngày nay, trang phục Chăm có nhiều biến đổi, trang phục truyền thống của vua chúa, giai cấp quý tộc đã biến mất, chỉ còn một số ít được sử dụng trong các lễ tục cúng tế, nhưng nó đã chịu ảnh hưởng trang phục của vua chúa Trung Hoa và Việt Nam. Trang phục truyền thống chỉ còn thấy ở các cụ già và các vị chức sắc tôn giáo, tín ngưỡng. Trang phục giới trẻ người Chăm hiện nay đang dần chịu ảnh hưởng trang phục phương Tây. Thanh niên Chăm thường mặc quần tây, áo sơ mi; các thiếu nữ Chăm bắt đầu thay váy bằng quần tây, quần jean và áo sơ mi. Họ chỉ sử dụng trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội.

Nói chung, trang phục truyền thống Chăm đa dạng trong sắc thái biểu hiện. Đến nay, mặc dù có nhiều sự biến đổi, tác động, ảnh hưởng từ bên ngoài, nhưng trang phục Chăm vẫn còn lưu giữ một phong cách riêng, góp phần quan trọng hình thành nên bản sắc văn hoá Chăm mà không hòa lẫn với các dân tộc khác.

Nguồn: Sách “Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam”, Nhà Xuất bản Văn hóa – Thông tin

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG



tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác,



Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng



0236 1022



để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).