English
Từ khi Trịnh Kiểm thay Nguyễn Kim chèo lái cơ đồ họ Lê đương đầu với nhà Mạc, thế lực của họ Trịnh ngày càng lớn. Trịnh Kiểm mất, con trai là Trịnh Tùng kế tục sự nghiệp. Năm 1592, Trịnh Tùng đã đánh bật nhà Mạc khỏi Thăng Long, hoàn thành đại nghiệp trung hưng nhà Lê. Cho đến lúc đó, Trịnh Tùng đã thực chất nắm toàn bộ quyển lực trong tay, hoàng đế nhà Lê chi còn là hư vị.
Năm 1595, Trịnh Tùng buộc hoàng đế nhà Lê phong mình làm Bình An Vương, được mở vương phủ, có quyền thế tập chức tước. Trịnh Tùng và các thế hệ con cháu kế tục được gọi chung là chúa Trịnh. Thể chế vua Lê – chúa Trịnh được hình thành và kéo dài mãi đến năm 1786. Vua Lê danh nghĩa là người đứng đầu quốc gia, nhưng không có thực quyền. Chúa Trịnh không phải hoàng đế, nhưng mới thực sự là người lãnh đạo uy quyền nhất ở Đàng Ngoài. Điều đáng nói là, họ Trịnh tuy lấn át nhà Lê, nhưng chưa từng xuống tay đổi triều soán vị. Vì sao lại như vậy?
Năm 1548, khi Hoàng đế Lê Trung Tông băng hà không có con nối dõi. Trịnh Kiểm lúc ấy cũng muốn thực sự thay thế nhà Lê, nhưng còn băn khoán chưa quyết, bèn sai người đến vấn kế Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (là Trạng nguyên thời nhà Mạc, đã từ quan ở ẩn, nổi tiếng về tài tiên tri). Nguyễn Bỉnh Khiêm không trả lời thẳng mà nói hai câu hàm ý: “Năm nay lúa không tốt, nên lấy thóc cũ mà gieo” và “Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản”. Trịnh Kiểm nghe báo lại, hiểu ý, bèn từ bỏ ý định, tìm một người dòng dõi họ Lê và đưa lên ngôi.
Nguyễn Bỉnh Khiêm và Trịnh Kiểm đểu rất am hiểu thế sự, nên chỉ cần những lời ẩn ngôn là đủ hiểu. Địa vị và quyền lực của Trịnh Kiểm đang có đều nhờ vào việc phù giúp nhà Lê, dựa vào ngọn cờ tư tưởng “phù Lê, diệt Mạc”. Nếu Trịnh Kiểm lật đổ nhà Lê, thì trong con mắt người đời, đó không khác gì hành động của Mạc Đăng Dung trước kia. Thay vào đó, nếu một lòng phò tá nhà Lê, thì Trịnh Kiểm và con cháu chỉ ở dưới một người mà trên muôn người. Hàm ý câu nói “gieo thóc cũ” và “giữ chùa thờ Phật thì ăn oản” là như vậy.
Khi chiến tranh kết thúc, tàn quân của họ Mạc chỉ còn bám trụ tại Cao Bằng, không đủ sức uy hiếp quyền lực của họ Trịnh. Nhưng liền đó, chúa Trịnh phải đương đầu với họ Nguyễn ở phương Nam vẫn xem vua Lê là chính thống. Họ Nguyễn tồn tại là một đối trọng của họ Trịnh, đã gây áp lực chính trị khiến chúa Trịnh phải duy trì cơ nghiệp nhà Lê, lấy đó làm chỗ dựa hiệu triệu Nhân dân và đủ chính danh để thảo phạt họ Nguyễn. Mặt khác, theo thời gian, sĩ dân Bắc Hà đã quen với thực tế “Hoàng gia giữ uy phúc, vương phủ giữ quyền bính”, xem chúa Trịnh là bầy tôi tận tụy của nhà Lê, nên càng không dễ dàng thay đổi một khi họ Trịnh thực sự ngồi lên ngai vàng. Trong dân gian thời này còn có câu “Lê tồn Trịnh tại, Lê bại Trịnh vong” để nói lên sự gắn kết chặt chẽ vê quyền lợi giữa họ Lê và họ Trịnh.
Đó là những nguyên do chủ yếu về chính trị, quân sự và xã hội đã chi phối việc duy trì cục diện vua Lê – chúa Trịnh trong hai thế kỷ XVII – XVIII.
Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi – đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG
tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi – đáp).
Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng
0236 1022
để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG: (0236) 1022 hoặc *1022, miễn phí phục vụ
1. Đường dây nóng tiếp nhận ý kiến phản ánh, góp ý của tổ chức, công dân.
2. Hướng dẫn, giải đáp quy định, chính sách, thông tin kinh tế – xã hội.
3. Hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến.
4. Cung cấp thông tin về hỗ trợ doanh nghiệp; quy định, chính sách hỗ trợ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
5. Cung cấp thông tin về du lịch, sự kiện Văn hóa – Thể thao.
6. Cung cấp dịch vụ Tổng đài CSKH, nhắn tin CSKH, truyền thông, sự kiện và các dịch vụ tư vấn khác…