English
Lê Hữu Trác (1720-1791) người thôn Văn Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (nay là xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên). Năm 1746, ông về sông tại quê mẹ ở xứ Bầu Thượng, xã Tình Diệm (nay thuộc huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) cho đến khi qua đời.
Ông xuất thân trong dòng họ khoa bảng, có nhiều người giữ các chức vụ cao trong triều đình Lê – Trịnh. Ông từng dự thi Hương. Sau đó, do không muốn làm quan văn nên ông theo đòi nghiệp võ, tham gia quân ngũ. Bấy giờ, những cuộc hành quân của binh lính chúa Trịnh chủ yếu để đàn áp các cuộc nổi dậy của Nhân dân. Lê Hữu Trác đánh trận thường thắng, nhưng chán nản vì cảnh đồng bào bị chém giết, nên đã xin giải ngũ về quê nuôi mẹ.
Sống ở quê mẹ, có lần Lê Hữu Trác bị bệnh nặng, chữa chạy vài năm không khỏi. Gia đình phải đưa ông đến Rú Thành (ở Nghệ An) để nhờ Lương y Trần Độc chữa trị. Đó là năm ông 29 tuổi. Nằm chữa trị ở nhà cụ Trần, Lê Hữu Trác dần có hứng thú với nghề thuốc và bắt đầu đi sâu tìm hiểu. Lê Hữu Trác từ đó quyết chí trở thành một thầy thuốc cứu nguy cho trăm họ khỏi cảnh tật bệnh.
Ông bắt đầu hành nghề vài năm sau đó. Vừa hành nghề, ông vừa miệt mài tự học. không ngừng tìm tòi, nghiên cứu đến cuối đời. Ông lấy hiệu là Hải Thượng Lãn Ông (nghĩa là Ông già lười ở Hải Thượng, trong đó Hải Thượng là tên ghép lấy từ tên phủ Thượng Hồng và trấn Hải Dương là quê nội của ông). Người đời từ đó thường gọi ông là Hải Thượng Lãn Ông hoặc Lãn Ông.
Trong hành nghề, ông luôn đề cao y đức và tâm niệm rằng: “Đạo y là một nhân thuật, chuyên lo cho tính mệnh con người. [Phải biết] lo lắng cái lo của người, cùng vui với cái vui của người, chỉ lấy việc làm sống người làm phận sự của mình, không được mưu lợi, kể công”.
Với y thuật cao siêu và giàu y đức, Hải Thượng Lãn Ông chẳng mấy chốc đã nổi danh khắp vùng. Ông điều thuốc sáng tạo, nhiều lần chữa được bệnh hiểm nghèo, được người đời rất ngợi khen.
Thuở mới hành nghề, có lần ông lên kinh thành Thăng Long để tìm mua sách thuốc cùng như trau dồi thêm y thuật với một số lương y chốn đế đô. Một người bạn của ông có đứa cháu vốn bệnh đã lâu, bỗng trở nên nguy kịch. Trong gia tộc có hai người là lương y trong triều đình nhưng cả hai đều bó tay, không chữa khỏi. Lãn Ông nể lời bạn, đến chữa thử. Ông nhận thấy hai vị lương y kia tuy đã biết bệnh tình nhưng chưa linh hoạt trong điều thuốc nên bệnh không khỏi. Với các vị thuốc cũ. Ông gia giảm thêm và điều trị theo một trật tự khác. Thời gian sau, đứa bé khỏe mạnh trở lại trước sự ngỡ ngàng của tất cả mọi người.
Một lần nọ, có người thuyền chài đến xin Lãn Ông cứu con gái ông ta, mới hơn chục tuổi, bị bệnh đậu mùa rất nặng. Quá trình điều trị ròng rã suốt 1 tháng 4 ngày. Có khi Lãn Ông phải tự tay khêu lể nốt đậu để nặn mủ và nhân độc ra. Mặt khác, do nóng bức quá nên mỗi khi tới thăm bệnh, ông đều phải trút bỏ quẩn áo, để ở trên bờ rồi trần mình mà vào thuyền (gia đình người bệnh sống trên thuyền). Ông lấy bông nút mũi, nín hơi như là chài lặn ở trong nước, thăm khám một mạch rồi ra ngay. Vì nhà đứa bé quá nghèo nên với những thứ như gạo, củi, dầu, đèn, thiếu thức gì thì Lãn Ông lại giúp thức đó. Tổng cộng khoản chi phí này hết gần 5 quan tiền. Còn thuốc men thì ông không kể, tất cả đều chu cấp cho.
Năm 40 tuổi, Hải Thượng Lãn Ông bắt đầu thu nhận học trò. Năm 50 tuổi, ông bắt đầu biên soạn bộ y thư Hải Thượng y tông tâm lĩnh. Công trình được hoàn thành năm ông 70 tuổi, gồm 28 tập chia làm 66 quyển. Công trình được xem là bộ y thư lớn nhất của nước ta thờỉ phong kiến, là di sản vô giá của nền y học cổ truyền Việt Nam.
Với các đóng góp to lớn của mình, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác xứng danh là đại danh y xuất sắc nhất của nước ta thời phong kiến. Ông được người đời sau suy tôn danh hiệu cao quý là Đại Y Tôn.
Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi – đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG
tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi – đáp).
Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng
0236 1022
để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG: (0236) 1022 hoặc *1022, miễn phí phục vụ
1. Đường dây nóng tiếp nhận ý kiến phản ánh, góp ý của tổ chức, công dân.
2. Hướng dẫn, giải đáp quy định, chính sách, thông tin kinh tế – xã hội.
3. Hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến.
4. Cung cấp thông tin về hỗ trợ doanh nghiệp; quy định, chính sách hỗ trợ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
5. Cung cấp thông tin về du lịch, sự kiện Văn hóa – Thể thao.
6. Cung cấp dịch vụ Tổng đài CSKH, nhắn tin CSKH, truyền thông, sự kiện và các dịch vụ tư vấn khác…