English
Sau khi Hoàng đế Lê Thánh Tông mất (1497), triều Lê sơ duy trì sự thịnh vượng thêm một thời gian dưới thời Lê Hiến Tông (1497-1504) và Lê Túc Tông (1504) rồi dần suy yếu. Các hoàng đế sau Lê Túc Tông bỏ bê việc nước, mặc sức ăn chơi, trở thành các “vua quỷ”, “vua lợn” trong mắt người đời.
Giữa lúc triều Lê sơ đang lụn bại, thì một nhân vật của thời cuộc là Mạc Đăng Dung xuất hiện.
Mạc Đăng Dung (1483-1541) quê ở làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương (nay thuộc Hải Phòng), là cháu 7 đời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi thời Trần. Đến đời Mạc Đăng Dung, gia cảnh sa sút, ông phải làm nghề đánh cá mưu sinh. Là người có sức khỏe phi thường và mưu trí, trong một lần Hoàng đế Lê Uy Mục tuyển dũng sĩ, Mạc Đăng Dung đã ứng thí và được tuyển làm đô lực sĩ xuất thân. Bằng tài năng và sự khôn khéo, Mạc Đăng Dung thăng tiến rất nhanh, giữ chức Thái sư An Hưng Vương, trở thành một đại thần và quyền thần của nhà Lê.
Tháng 6/1527, Mạc Đăng Dung bức ép hoàng đế nhà Lê là Lê Cung Hoàng trao lại ngai vàng cho mình. Mạc Đăng Dung lên ngôi (Mạc Thái Tổ), nhà Mạc được dựng lên từ đó. Nhà Lê tạm thời mất vị trí trên vũ đài chính trị Đại Việt.
Mạc Thái Tổ sau khi lên ngôi, đã tích cực khôi phục sản xuất, ổn định đời sống nhân dân sau nhiều năm điêu đứng cuối thời Lê sơ. Ông ở ngôi được hai năm thì giao lại cho con để làm Thái Thượng hoàng, lui về Dương Kinh (Hải Phòng ngày nay), thực chất là nhằm trấn giữ từ xa cho kinh thành Thăng Long.
Con ông là Mạc Thái Tông (cầm quyền từ năm 1530 đến năm 1540) đã ra sức xây dựng đất nước và đạt những thành tựu đáng kể.
Lúc bấy giờ “trúng mùa luôn, thóc rẻ gạo hơn, thuế nhẹ dịch ít, ai nấy no đủ thư thái, lại thêm tư pháp nghiêm minh, quan lại thanh cần”
“Những người đi buôn bán chỉ đi tay không, không phải đem khí giới tự vệ, trong khoảng mấy năm, trộm cướp biệt tăm, súc vật chăn nuôi, tối đến không phải dồn vào chuồng, cứ mỗi tháng một lần kiểm điểm thôi… Mấy năm liền được mùa, nhân dân bốn trấn đều được yên ổn”.
Sau khi Mạc Thái Tông qua đời, cuộc chiến Nam – Bắc triều (sẽ nói rõ ở phần sau) trở nên quyết liệt. Các triều vua sau đó phải đối phó liên tục với Nam triều, lại thêm sự đoàn kết nội bộ bị rạn nứt nên không thể chuyên tâm thực thi các chính sách có lợi cho dân được nữa. Tình hình chính trị do vậy chỉ ổn định trong khoảng 20 năm đầu thời nhà Mạc (1527-1546).
Dù chịu tác động rất lớn từ chiến tranh Nam – Bắc triều nhưng bức tranh kinh tế, văn hóa, giáo dục thời Mạc cũng có những điểm mới so với trước đó.
Kinh tế thời Mạc, nhất là công thương nghiệp, có nhiều khởi sắc. Nhiều làng gốm nổi tiếng như Bát Tràng, Chu Đậu, Hợp Lễ trở nên hưng thịnh. Vào thời nhà Mạc, nước Đại Việt đã thông thương với Trung Quốc, Nhật Bản, nhiều nước khu vực Đông Nam Á và thậm chí với một số nước phương Tây. Nhà Mạc nói chung không thực hiện chính sách hạn chế ngoại thương như thời Lê sơ.
Nhà Mạc tuy tôn sùng Nho giáo, nhưng không độc tôn Nho giáo như trước, mà tỏ ra cởi mở với các tôn giáo, tín ngưỡng khác. Nhiều đền miếu, đạo quán và chùa tháp được dựng lên, trái ngược với việc hạn chế, cấm đoán dưới thời Lê sơ. Một tôn giáo mới là Thiên Chúa giáo bước đầu được du nhập vào nước ta trong thời kỳ này.
Nhà Mạc rất coi trọng việc giáo dục và thi cử Nho học. Từ đây, nhiều nhân tài được phát hiện, cất nhắc ra làm quan như Nguyễn Bỉnh Khiêm, Giáp Hải, Nguyễn Thiến, Lê Quang Bí, Lê Như Hổ… Kể cả khi chỉ còn là một “tiểu triều đình” ở Cao Bằng, nhà Mạc vẫn tiếp tục mở các khoa thi, nhờ đó mà đã tìm ra nữ tiến sĩ duy nhất trong nền khoa cử Nho giáo nước ta là Nguyễn Thị Duệ.
Nhà Mạc là một vương triều chính thống trong lịch sử Việt Nam trung đại, đã có những đóng góp tích cực cho quốc gia dân tộc trong hai thế kỷ XVI-XVII.
Tài liệu tham khảo: Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi – đáp) (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG
tiếp tục đăng tải Những điều cần biết về lịch sử Việt Nam (Hỏi – đáp).
Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng
0236 1022
để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).
TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG: (0236) 1022 hoặc *1022, miễn phí phục vụ
1. Đường dây nóng tiếp nhận ý kiến phản ánh, góp ý của tổ chức, công dân.
2. Hướng dẫn, giải đáp quy định, chính sách, thông tin kinh tế – xã hội.
3. Hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến.
4. Cung cấp thông tin về hỗ trợ doanh nghiệp; quy định, chính sách hỗ trợ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
5. Cung cấp thông tin về du lịch, sự kiện Văn hóa – Thể thao.
6. Cung cấp dịch vụ Tổng đài CSKH, nhắn tin CSKH, truyền thông, sự kiện và các dịch vụ tư vấn khác…