La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp – Ẩn sĩ tài năng, đức độ

Năm 1775, Trần Văn Kỷ, một cận thần của Nguyễn Huệ – Quang Trung ra Thăng Long để chiêu mộ sĩ phu Bắc Hà về với nhà Tây Sơn. Khi Trần hỏi Nguyễn Nghiễm, một bậc nguyên lão khả kính về nhân tài của đất Việt thì được trả lời: “Đạo học sâu xa thì Lạp Phong Cư Sĩ, văn phong phép tắc thì Thám hoa Nguyễn Huy Oánh, còn thiếu niên đa tài đa nghệ chỉ có Nguyễn Huy Tự”. Nhân vật mà “đạo học sâu xa”, có danh hiệu Lạp Phong Cư Sĩ chính là Nguyễn Thiếp, người đã có những đóng góp cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp của nhà Tây Sơn.

Nguyễn Thiếp (tự là Khải Xuyên) sinh năm 1723 tại làng Nguyệt Ao, huyện La Sơn, trấn Nghệ An, nay thuộc huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông có khá nhiều tên hiệu, trong đó, được biết nhiều hơn cả là La Sơn Phu Tử, Hạnh Am và Lạp Phong Cư Sĩ.

Năm 20 tuổi (1743), Ông đỗ hương giải, được bổ làm Huấn Đạo rồi thăng Tri Huyện Thanh Chương (Nghệ An). Làm quan giữa thời buổi nhiễu nhương, Đàng Ngoài rối loạn, Nguyễn Thiếp ngày càng chán ngán. Năm 1756, Ông làm huấn đạo ở huyện Anh Đô (Anh Sơn và Đô Lương), thăng tri huyện Thanh Giang (Thanh Chương). Sau 13 năm, Ông từ chức, về lập trại Bùi Phong dưới chân núi Thiên Nhẫn ở Nam Đàn, làm vườn và dạy học bắt đầu sống cuộc đời ẩn cư với danh hiệu La Sơn Phu Tử. Năm 1780, chúa Trịnh Sâm mời Ông ra Thăng Long. Gia phả họ Nguyễn ghi rõ ý định của Trịnh Sâm bấy giờ là muốn lật đổ nhà Lê, nhưng Ông kiên quyết can ngăn.

Mặc dù là một “ẩn sĩ” nhưng uy danh của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp vẫn lan tỏa khắp nước. Chính vì vậy, Nguyễn Huệ nhiều lần quyết tâm chiêu mộ Nguyễn Thiếp về nhà Tây Sơn. Tháng 4/1788, Nguyễn Huệ trên đường ra Thăng Long, có gặp Ông ở Phù Thạch (Nghệ An). Sau đó, Ông đã nhận lời giúp Nguyễn Huệ xây dựng thành Phượng Hoàng trung đô.

Sau khi lên ngôi Hoàng đế, Nguyễn Huệ kéo đại quân Tây Sơn ra Bắc quyết chiến với quân Mãn Thanh. Trên đường hành quân, Nguyễn Huệ ghé lại Nghệ An thăm hỏi La Sơn Phu Tử. Nhà vua hỏi: “Quân Thanh sang đánh, nay ta đem quân chống cự, về kế công thủ và số được thua, tiên sinh cho biết thế nào?”. Nguyễn Thiếp bình thản: “Nay trong nước trống không, lòng người ly tán. Quân Thanh ở xa, tình hình quân ta sức mạnh sức yếu không biết, thế công thế thủ không hay. Chúa công ra chuyến này chẳng qua mươi ngày là giặc Thanh sẽ tan”.

Quả nhiên, nhận định của La Sơn Phu Tử giống như lời tiên tri. Đúng vào ngày mồng 5 tháng giêng năm Kỷ Dậu (1789), quân Tây Sơn đã đập tan 29 vạn quân Mãn Thanh, tiến vào giải phóng Thăng Long. Sau đại thắng quân Thanh, Quang Trung viết thư mời nhiều lần, Nguyễn Thiếp mới ra giúp Tây Sơn, làm Viện trưởng Viện Sùng chính. Công lao lớn nhất của Ông là thực hiện chủ trương của Quang Trung: chấn hưng, đề cao chữ Nôm, dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm, đưa chữ Nôm trở thành văn tự chính thức của nước Việt. Đồng thời, La Sơn Phu Tử còn là một nhà giáo có công lớn đối với nền giáo dục nước nhà cuối thế kỷ thứ XVIII.

Năm 1802, khi triều Tây Sơn bị sụp đổ, Nguyễn Thiếp quyết định lui về lại trại Bùi Phong. Gia phả họ Nguyễn ở Mật Thôn – Nguyệt Ao, chép rằng: “Cụ ở lại trên núi, tự lấy làm vui, không bận lòng đến việc trần ai nữa”. Ông mất năm 1804.

Con đường mang tên Nguyễn Thiếp có chiều dài 180m, rộng 6m, điểm đầu giáp với đường Trần Quang Diệu qua đường Bùi Thị Xuân, điểm cuối giáp với đường Phan Huy Chú, thuộc quận Sơn Trà, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết của HĐND.TP, khóa VI, ngày 19/7/2000 về đặt và đổi tên một số đường của TP.ĐN.

TỔNG ĐÀI HÀNH CHÍNH CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân/địa danh đặt tên đường phố trên địa bàn TP. Đà Nẵng.