Khoảng tối văn hóa giao thông

Kỳ 1 – “Săn” mô-tô vi phạm

Ông Lê Văn Trung, Giám đốc Sở GTVT, Phó trưởng Ban Thường trực ATGT TP Đà Nẵng cho hay, cùng với thế giới, các địa phương khác của Việt Nam, vào ngày 15-11 tới đây, Đà Nẵng sẽ diễn ra nhiều hoạt động hưởng ứng “Ngày thế giới tưởng nhớ các nạn nhân tử vong do TNGT” với thông điệp: “Tưởng nhớ người đi- vì người ở lại”. Sự kiện nhằm nhắc nhở mọi người hãy luôn có ý thức thượng tôn pháp luật khi tham gia giao thông. Thực tế cho thấy, những năm gần đây Đà Nẵng đã có nhiều sáng tạo, thực hiện nhiều giải pháp nhằm đảm bảo TTATGT. Nhưng, bên cạnh sự tích cực, kiên quyết của các ngành, các cấp, vẫn tồn tại không ít những hành vi tiêu cực của người tham gia giao thông, dẫn đến bao thiệt hại về vật chất và tính mạng, để lại nỗi đau lớn cho xã hội.

Đếm ngược thời gian, từ khi có quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm (MBH) đối với người đi xe máy tính ra đã hơn 7 năm, nhưng hiện nay không ít người vẫn “nói không” với quy định ấy, nhất là thời điểm rạng sáng, xế chiều và về đêm. Ngoài ý thức xem thường pháp luật, với họ, đây là thời điểm ít có lực lượng TTKS, xử lý vi phạm nên tặc lưỡi cưỡi “ngựa” đi liều. “Săn” ảnh ở con đường tại khu dân cư cuối tuyến Phạm Văn Đồng chỉ trong vòng 30 phút, chúng tôi ghi lại tới hơn 50 trường hợp điều khiển xe đầu trần. Hàng chục trường hợp khác có sử dụng mũ nhưng chỉ là đối phó. Người lớn thờ ơ, qua loa đã đành, đến tính mạng của con trẻ họ cũng xem nhẹ, nên vô tư thả ga để các cháu đầu trần. Học sinh, sinh viên càng manh động hơn, vi phạm cùng lúc vài ba lỗi: Quá tốc độ, không đội MBH, chở ba. Chúng tôi đặt câu hỏi với nhiều người sao không sợ bị lực lượng CSGT xử phạt? Phần đông trong số họ đều cười xòa, vô tư rằng: Đội MBH vướng đầu! Rồi thì đi đón con chỉ một hai cây số, “đèo bòng” thêm cái “nồi cơm điện” mất công!…

Nhắc đến người điều khiển phương tiện không sử dụng MBH, có CBCS đội điều khiển tín hiệu đèn giao thông (Phòng CSGT) kể cho chúng tôi nghe không ít “quái chiêu”. Điển hình như bị dừng xe vì không đội MBH và chở ba, nhiều nhóm thanh niên giở trò trên xe có người đau bệnh, vờ rên rỉ kêu đau để đối phó lực lượng kiểm tra xin cho đi vào viện. Thoát rồi, chúng cười hả hê đắc chí, ai dè bị lực lượng tuần tra bắt bài, bám đuôi cả vài cây số và bóc mẽ chiêu bịp bợm và xử phạt nghiêm để răn đe. Về hậu quả của việc người điều khiển phương tiện không đội MBH, Bác sĩ Phạm Thị Ánh Hồng, Trung tâm cấp cứu 115 Đà Nẵng phân tích, đa số nạn nhân khi gặp TNGT đều bị chấn thương sọ não do bị đập đầu xuống đường, trong đó 70-80% ca hoặc tử vong, hoặc để lại di chứng suốt đời.

Nếu nói rằng văn hóa giao thông được biểu hiện bằng hành vi xử sự đúng pháp luật, theo các chuẩn mực của xã hội về lẽ phải, cái đẹp, cái thiện của người tham gia giao thông, thì qua những chuyến thực tế của chúng tôi, bên cạnh người chấp hành tốt luật giao thông vẫn còn một bộ phận không nhỏ người chưa tạo cho mình được thói quen cư xử có văn hóa, đúng pháp luật khi ngồi trên phương tiện.

Trên đường phố Đà Nẵng, bên cạnh kiểm tra, xử lý các lỗi vi phạm giao thông khác, hành vi vượt đèn đỏ của người điều khiển phương tiện luôn được lực lượng CSGT quan tâm, thường xuyên lập chuyên đề xử lý. Trong chuyến thực tế viết bài, chúng tôi thử túc trực thường xuyên tại các ngã tư có tín hiệu đèn như Bạch Đằng – Nguyễn Văn Linh, Ông Ích Khiêm – Hải Phòng, Ông Ích Khiêm – Trần Cao Vân…, rất hiếm chốt không có người tham gia giao thông vượt đèn đỏ. Nhiều người gần đến chốt, chỉ cần thấy đèn vàng chuẩn bị chuyển đỏ là cố rú ga vượt qua. Vì “thói quen” ấy, rất nhiều hệ lụy đã xảy ra tại các chốt đèn như va chạm, tai nạn dẫn đến tắc đường cục bộ. Ngày 25-10, khi thấy chúng tôi ghi hình hàng chục trường hợp cố tình vượt đèn đỏ tại ngã tư Ông Ích Khiêm – Trần Cao Vân, anh Th., hành nghề xe thồ tại đây nói: “Người vượt đèn đỏ nơi này đếm sao cho xuể. Chậm vài giây đâu có sao đâu, thế mà họ cứ vượt liều, rất thiếu văn hóa”.

Nhìn con số báo cáo của Ban ATGT TP 9 tháng đầu năm 2015 cho thấy, văn hóa của người tham gia giao thông không sử dụng MBH và có hành vi vượt đèn đỏ đang rất đáng lo ngại. Trong số hơn 26.000 trường hợp vi phạm bị lực lượng chức năng ra quân xử lý từ 13 chuyên đề, thì chuyên đề không đội MBH chiếm tới 3.224 trường hợp vi phạm, trong đó có 337 trường hợp trẻ em hơn 6 tuổi; 2.783 trường hợp bị xử phạt trong chuyên đề không chấp hành hiệu lệnh của tín hiệu đèn (vượt đèn đỏ). Cũng thời gian trên, xuất phát từ nhiều hành vi vi phạm vượt đèn đỏ, không đội MBH, nhiều người đã tử vong do TNGT trong tổng số 109 vụ xảy ra, làm chết 80 người, 76 người bị thương.

Cùng với công tác TTKS, xử lý vi phạm của lực lượng CSGT, theo ghi nhận của chúng tôi, trên các tuyến phố Đà Nẵng, tình trạng người tham gia các lỗi phổ biến như chở ba, đi không đúng làn đường, tránh vượt sai quy định, đi ngược chiều… vẫn còn nhiều. Trong khi đó, nhiều tuyến phố, khu dân cư, tổ dân phố, trường học, người dân lập chợ cóc tụ tập buôn bán, đón con trước cổng trường gây mất mỹ quan, ùn tắc cũng đang trở thành nỗi lo mất ATGT…

Kỳ 2: Ám ảnh xe buýt “rề”, “cắt mặt”

Nếu như người điều khiển xe mô-tô thờ ơ với mũ bảo hiểm, phạm lỗi chở ba, vượt đèn đỏ thì người tham gia giao thông ở Đà Nẵng còn bị ám ảnh bởi sự phiền phức do một số xe buýt gây ra.

Khốn khổ vì… “rùa vàng”

Trong các vị trí thường xảy ra ùn tắc giao thông ngày càng nhiều ở khu vực nội thành Đà Nẵng thì đoạn đường Nguyễn Tri Phương, từ nút giao thông Điện Biên Phủ đến nút giao thông Nguyễn Văn Linh được coi là đoạn đường của “rùa vàng” khi mà xe buýt tuyến Đà Nẵng-Tam Kỳ chạy chậm hơn… người đi bộ. Vào đầu mỗi buổi sáng, trong khi người dân tất tả đến công sở, buôn bán, chở con đi học thì những chiếc xe được gọi là “rùa vàng” đã choán hết nửa làn đường lại còn bò chậm rì khiến đoạn đường trở nên nhốn nháo.

Mặc dù trên đoạn đường này, ngành chức năng đã kẻ vạch và “quy hoạch” một số vị trí để xe buýt dừng đón khách nhưng các tài xế cứ phớt lờ và cho xe chạy rề rề để “nhặt” khách. Điều làm khó cho người tham gia giao thông là đường Nguyễn Tri Phương được phân làn cho các loại phương tiện, trong đó ô-tô ở làn ngoài cùng, song vì kiểu lưu thông kỳ lạ của “rùa vàng” nên người đi xe máy muốn thoát khỏi cảnh hít khói xe buýt buộc phải chạy lấn làn đường.

Anh Nguyễn Văn Kiên (trú P. An Khê, Q. Thanh Khê) có con học tại một trường mầm non trên đường Nguyễn Tri Phương bức xúc: “Sáng nào chở con đi học tui cũng chứng kiến cảnh xe “bò” này. Cứ bám đuôi xe đi thì vừa khói bụi vừa trễ thời gian, còn vượt thì rất nguy hiểm. Có hôm đang chạy đều đều vừa cúi xuống sửa cái áo mưa cho con thì ngẩng lên đã thấy đuôi xe buýt ngay trước xe mình. Đàn ông còn phản ứng được chứ gặp phụ nữ thì hết sức nguy hiểm”.

Trước thực trạng xe “rùa vàng” chạy theo kiểu “bò” gây bức xúc, nguy hiểm cho người tham gia giao thông cũng như trực tiếp gây nên hiện tượng xung đột, ùn tắc, UBND thành phố đã chỉ đạo ngành chức năng vào cuộc xử lý nhằm chấm dứt. Thực hiện chỉ đạo của UBND TP, Sở GTVT thành phố đã chỉ đạo các đơn vị liên quan tăng cường công tác thanh, kiểm tra các xe buýt chạy chậm, đón trả khách không đúng nơi quy định và các trường hợp đậu đỗ trái phép, nhất là các vị trí gần khu vực điểm dừng xe buýt. Tuy nhiên, trong rất nhiều tuyến đường, khu vực xảy ra xung đột, ùn tắc hoặc tiềm ẩn các nguy cơ mất an toàn giao thông thì đường Nguyễn Tri Phương, đường Núi Thành- Trưng Nữ Vương vẫn là điển hình về việc gây bức xúc, ám ảnh cho người dân sống trong khu vực và người đi đường.

Ớn lạnh xe “cắt mặt”

Cách đây không lâu, Báo Công an TP Đà Nẵng đã có bài phản ánh việc coi đường phố là của riêng mình đối với tài xế xe buýt chạy tuyến Đà Nẵng – Hội An cũng như một số địa phương khác của Quảng Nam trên đoạn đường Trưng Nữ Vương – Núi Thành. Đây là một thực tế đã kéo dài trong nhiều năm qua, gây bức xúc cho người dân sống hai bên đường và người tham gia giao thông nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Trong khi các xe buýt lớn của Đà Nẵng chủ yếu chạy tuyến Hội An thì loại xe nhỏ mang BKS của Quảng Nam lại chạy các tuyến khác như Nam Phước, Trà Kiệu, Quế Sơn…

Trong hành trình đón khách của mình, gần như tài xế của các xe buýt không rời tay khỏi hệ thống còi nhằm báo hiệu cho các hành khách đang ở… trong nhà. Nghĩa là người điều khiển xe ngoài việc sử dụng còi để “dẹp” người đi đường còn để báo hiệu cho hành khách biết là xe đã đến gần điểm chờ đón. Bà Nguyễn Thị Kim (một người dân sống tại giao lộ Trưng Nữ Vương- Núi Thành- Tuệ Tĩnh), lắc đầu: “Người ta dùng còi để báo hiệu cho người đi đường biết có phương tiện tới gần, chủ động trong khi tham gia giao thông, còn tài xế xe buýt chạy qua đây gần như không khi nào rời tay khỏi còi. Có biển cấm cũng bóp, qua trường học cũng bóp. Vì thế, cứ đến giờ là đinh tai nhức óc”.

Ngoài việc bị ám ảnh bởi tiếng còi liên hoàn, người dân còn đối mặt với nỗi sợ “cắt mặt” của các xe buýt mỗi khi họ tấp vào lề để đón khách. Khác với trên đường Nguyễn Tri Phương là tài xế cho xe “bò” thì tại đường Trưng Nữ Vương – Núi Thành, họ lại cho xe chạy với tốc độ nhanh hơn, và khi phát hiện có khách đứng đợi thì lập tức cắt mặt các phương tiện khác để đón khiến nhiều người trở tay không kịp. “Có bữa tui đang đứng trên phần bó vỉa của đường cúi người quét rác thì nghe còi xe giật thót cả mình. Vừa ngước mặt lên thì xe buýt đã lao tới bên sườn, chỉ cách vài gang tay. Hình như họ chỉ quan tâm đến việc bắt được khách càng nhanh càng tốt, chẳng quan tâm gì đến tính mạng của người đi đường”, ông Bình một người dân có nhà mặt tiền đường Núi Thành kể lại.

Cơ sở hạ tầng để phát triển xe buýt công cộng đang là một yêu cầu cấp bách cho TP Đà Nẵng, nhưng trong khi chưa thể xây dựng mô hình xe buýt hiện đại thì rất cần ý thức của các tài xế.  Hy vọng với mục đích tạo hình ảnh thân thiện khi đi xe buýt trong Năm Văn hóa, văn minh đô thị 2015, ngành chức năng sớm có những biện pháp quyết liệt để chấn chỉnh hoạt động của một bộ phận được gọi là “hung thần màu vàng”.

Kỳ 3: Ù lì như “xe ma”, “xe dù”

Tiếp tục chuyến “mục sở thị” để viết bài chuyên đề văn hóa giao thông này, chúng tôi tiếp cận cánh “xe ma”, “xe dù” không có tuyến cố định từ các địa phương đi và đến Đà Nẵng, nhưng lâu nay vẫn ù lì bám đường “ăn” khách. Thậm chí xe khách có tuyến cũng quần đảo, tạo những “bến cóc” đón khách trái quy định. Mặc dù lực lượng chức năng thường xuyên ra quân xử lý, song việc dẹp bỏ vấn nạn này xem ra còn lắm cam go.

“Xe dù, bến cóc” vẫn…nhảy cóc!

Trung tuần tháng 8-2014, Báo Công an TP Đà Nẵng đã có loạt bài điều tra về hoạt động “xe dù” của nhà xe Xuân Tùng, Đình Nhân ngang nhiên lập bến bãi trái quy định tại đường Điện Biên Phủ (Đà Nẵng), tự phát hành vé, “chụp giật” khách dọc đường. Sau khi Báo phản ánh, cơ quan chức năng đã ra quân xử lý quyết liệt, đến nay, nhiều xe đã chấp nhận đăng ký tuyến tại bến xe phía Nam. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Cty CP vận tải và quản lý bến xe Đà Nẵng, vẫn còn có xe duy trì “văn phòng giao dịch” ở tuyến đường này lén lút trung chuyển hàng hóa, hành khách.

Ù lì nhất hiện nay vẫn là cánh “xe dù”, “xe ma” loại 16, 24 chỗ ngồi thường xuyên đón khách tại khu vực cảng cá Thọ Quang và các tuyến phố trung tâm gần các bệnh viện, trường học. Trong chuyến “săn” những xe này đón trả khách tại đường Lê Thanh Nghị (phía sau Bệnh viện Hoàn Mỹ), đường Lê Đình Lý, chúng tôi biết rõ thời gian nhà xe đưa khách từ Quảng Ngãi, Bình Định ra Đà Nẵng: Buổi sáng từ 8-9 giờ; trưa từ 11-13 giờ và chiều từ 16-17 giờ. Nhiều chủ quán cà-phê khu vực này cho hay, để qua mặt cơ quan chức năng, nhà xe thường sử dụng đội ngũ cò mồi, cảnh giới để gom khách và báo tin. Thông thường, “cò khách” sẽ gom khách trước, xin họ tên, số CMND ghi sẵn vào một bản hợp đồng sau đó mới gọi xe tới đón đưa đi và được nhà xe trả phần trăm hoa hồng. Nếu gặp lực lượng kiểm tra, nhà xe mang ngay bản hợp đồng ra giải thích là xe chở khách hợp đồng, nhưng đó chỉ là hợp đồng “ma”.

Qua theo dõi những chiếc xe mang BKS 76, 77 như 77B – 031…, 76B-033…, sau khi gom khách ở những tuyến trung tâm TP, họ tiếp tục hành trình đến những tuyến đường ở khu dân cư P. Hòa Cường Bắc đón khách là cánh sinh viên và người nhà bệnh nhân đi khám ở Bệnh viện Mắt Đà Nẵng về quê. Không chỉ xe 16, 24 chỗ ngồi, thậm chí còn có cả xe 7 chỗ ngồi tham gia đón khách tại khu vực các bệnh viện, sau đó tăng bo chuyển qua xe lớn ở QL1A gần khu vực cầu vượt Hòa Cầm, ngã ba Miếu Bông.

Không chỉ “xe dù”, “xe ma” hoạt động trái phép mà ngay cả những xe có tuyến cố định trong bến cũng cố tình tạo “bến cóc” ở các khu vực đường Tôn Đức Thắng, cầu vượt Hòa Cầm để “ăn” khách. Do xuất bến chưa đầy khách nên nhà xe cho xe “bò” trên đường rồi nhờ vào đội ngũ cò mồi bắt khách là xe ôm và “thổ địa” canh chừng lực lượng chức năng đang TTKS. Mỗi lần bắt được khách, nhà xe cho họ hưởng từ 10-15.000 đồng/khách. Nhờ “mối” này, nhiều xe vô tư quần đảo bắt khách thêm, còn nếu có khách đến khu vực cầu vượt Hòa Cầm đã được “cò khách” gom lại để dành.

Lực lượng chức năng: Biết nhưng khó bắt

Đại diện Trạm CSGT Cửa ô Hòa Phước cho hay, các loại hình “xe dù”, “xe ma” này đã tồn tại khá lâu. Dù lực lượng kiểm tra liên ngành, trong đó có sự phối hợp của CSGT Cửa ô Hòa Phước đã tiến hành kiểm tra, xử lý nhiều, nhưng vẫn chưa triệt để được. Ngoài chuyện viện cớ hợp đồng tự in, tự điền khách vào chỗ trống ngụy trang là chở khách du lịch…

Còn theo ông Nguyễn Trung Nghĩa, Chánh Thanh tra Sở GTVT Đà Nẵng, trước đây loại “xe dù” núp bóng xe hợp đồng có nhiều điểm nóng phức tạp và lực lượng chức năng cũng đã liên tục kiểm tra, xử lý nhưng các nhà xe ngày càng có nhiều chiêu để đối phó, xử phạt xong chỗ này, chỗ khác lại mọc ra… Chúng tôi cũng biết, những điểm hoạt động đón trả khách của loại “xe dù”, “xe ma” này đều đã nằm trong tầm ngắm của lực lượng kiểm tra liên ngành, tuy nhiên với rất nhiều chiêu đối phó như hợp đồng “ma”, cho người cảnh giới nên họ vẫn lén lút hoạt động, thách thức các lực lượng thực thi pháp luật…

Ông Lê Viết Hoàng, Tổng giám đốc Cty CP Vận tải và quản lý bến xe Đà Nẵng nói, chuyện “xe dù”, “xe ma” tồn tại, các doanh nghiệp vận tải hoạt động trong bến hết sức bức xúc, hoạt động sai phạm của xe này đã tạo nên một sự cạnh tranh không công bằng giữa các doanh nghiệp. Ông Hoàng thống kê, chỉ tính từ ngày 28-8-2015 đến giữa tháng 10-2015, lực lượng CSTT CATP đã phát hiện, xử lý gần 70 trường hợp xe khách vi phạm (chủ yếu là xe chạy các tuyến Đà Nẵng đi Huế, Quảng Trị, Bình Định, Quảng Ngãi), trong đó có tới gần 20 trường hợp hoạt động theo kiểu “xe dù”, “xe ma”, đón trả khách không đúng quy định tại các tuyến đường ở trung tâm TP, khu vực Sơn Trà, cảng cá Thọ Quang.

ĐÔI LỜI KẾT

Khép lại bài chuyên đề này với những góc nhìn về văn hóa giao thông, chúng tôi thấy rằng, ý thức chấp hành Luật GTĐB của một bộ phận người tham gia giao thông, người điều khiển phương tiện còn rất hạn chế. Tình trạng vượt đèn đỏ, không đội MBH khi đi xe máy, chở quá số người quy định hay xe buýt chạy ẩu, “xe dù”, “xe ma” lộng hành… là những lỗi vi phạm chủ yếu diễn ra trước mắt người đi đường. Thiết nghĩ, mỗi người dân cần có ý thức an toàn khi tham gia giao thông và biết tuân thủ pháp luật, tránh mang đến những hệ lụy đáng tiếc cho gia đình và xã hội.