Đường phố mang tên địa danh: Kỷ niệm 9 năm (5/8/2005 – 5/8 2014) thành lập quận Cẩm Lệ – Vùng đất giàu văn hóa

Quận Cẩm Lệ là một đơn vị hành chính trực thuộc thành phố Đà Nẵng. Quận Cẩm Lệ được thành lập theo Nghị định số 102 NĐ-CP ngày 05/8/2005 của Chính phủ trên cơ sở các xã Hòa Thọ Đông, Hòa Thọ Tây, Hòa Phát, Hòa Xuân, Hòa An thuộc huyện Hoà Vang và phường Khuê Trung thuộc quận Hải Châu. Dân số của quận là 68.320 người (thống kê đến hết năm 2007). Diện tích tự nhiên của quận Cẩm Lệ là 3375,85 ha. Thế mạnh kinh tế của quận là công nghiệp, thương mại dịch vụ, nông nghiệp.

Tuy được thành lập từ năm 2005 nhưng địa danh Cẩm Lệ đã xuất hiện từ lâu với tư cách tên của một làng/xã và cả tên của một dòng sông chảy qua địa phận làng này: sông Cẩm Lệ. Trong bài “Thử lập hồ sơ: Cẩm Lệ – Cẩm Nam – Cẩm Bắc” , sách Văn hóa xứ Quảng một góc nhìn (NXB Lao động) có giải thích về tên gọi Cẩm Lệ như sau: “Ở Cẩm Lệ nay còn lưu truyền rằng vào thời nhà Trần dưới triều Trần Dụ Tông có tướng quân họ Phan, tước vị được phong có ghi là Cẩm Ba Hầu, ông cùng đại quân của Đại Việt vào Nam khai phá đất đai, nhưng bị chết ở đây. Đấy là năm Đinh Mùi (1367). Từ đó, người Việt ở vùng đất này gọi tên con sông là Cẩm Giang. Mãi đến thời Lê Thánh Tông, năm Canh Thìn 1470, vùng Cẩm Lệ vẫn có tên này và con sông mang tên là Cẩm Giang Lệ Thuỷ. Đến nay tên gọi Cẩm Lệ không còn tồn tại như lúc ban đầu của vùng đất ấy, mà cùng với thời gian và những biến đổi của xã đã thay tên. Tên gọi Cẩm Lệ được dùng phổ biến ở phía tả ngạn của sông, nhưng hiện nay cũng tồn tại trong dân gian và gắn liền với đặc sản ở đây là thuốc lá Cẩm Lệ mà thôi”. Đầu thế kỷ XX, năm Thành Thái thứ 13, xã Cẩm Lệ được chia đôi: Phần bên tả ngạn sông Cẩm Lệ giáp với tổng Phước Tường Thượng trở thành xã Hòa Thọ ngày nay.

Lịch sử hình thành làng Cẩm Lệ luôn gắn với quá trình khai phá, mở mang thêm đất đai, lập các xóm mới, trên cơ sở đó dần dần hình thành một địa bàn rộng lớn, dân đông thế là dẫn đến sự tách xã cũ, lập xã mới, những đơn vị hành chính mới tách từ Cẩm Lệ mà ra. Cẩm Lệ ban đầu nằm hoàn toàn ở tả ngạn sông Cẩm Lệ. Buổi đầu mới lập xã, con sông mà sau này gọi là Cẩm Lệ là ranh giới giữa hai làng: Cẩm Lệ và Bình Thái. Bình Thái bấy giờ có tên là Bình Khương động. Cuối thế kỷ XVIII, cư dân Cẩm Lệ mới vượt sông, sang Bình Khương động xin khai thác đất Gò Thị, Gò Tràm, Gò Theo. Cẩm Lệ cứ mở rộng dần, thế là con sông lại thành chảy giữa địa phận làng, chia Cẩm Lệ làm hai nửa. Cho đến năm 1901 (Thành Thái thứ 13) thì làng/xã Cẩm Lệ chia đôi một là Cẩm Lệ Nam nằm về phía hữu ngạn sông và Cẩm Lệ Bắc nằm về phía tả ngạn sông Cẩm Lệ… Chính quyền của làng được thành lập tương đương với Cẩm Nam, Bình Thái, Khuê Trung và cũng từ đấy, tên gọi Cẩm Lệ biến vào dân gian mà tồn tại.

Kinh tế của làng Cẩm Lệ xưa phát triển mạnh nhất là nghề trồng thuốc lá, nhờ đó nhiều gia đình giàu có. Nhân dân Cẩm Lệ nhiều nhà xây dựng được nhà rường 3 gian 2 chái, bố trí dọc theo các tuyến đường làng như ô bàn cờ. Chợ Cẩm Lệ sầm uất, bán buôn tấp nập. Trong quá trình đô thị hóa của huyện Hoà Vang thì Cẩm Lệ là một trong ba thị trấn được chính quyền Sài Gòn công nhận từ trước năm 1975. Đến ngày 05/8/2005, thành lập quận Cẩm Lệ, địa danh này được tái lập nhưng với một không gian mới và vị thế mới, là một quận nội thị của thành phố Đà Nẵng trực thuộc Trung ương.

Tài liệu tham khảo chính: Cổng TTĐT thành phố Đà Nẵng