Đường phố mang tên danh nhân: Lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn – Lê Lợi

Lê Lợi (Lê Thái Tổ, Lê Cao Hoàng, 1385-1433) là vị anh hùng dân tộc, vị vua khai sáng nhà Lê, lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên vị anh hùng dân tộc Lê Lợi có chiều dài 1.190m, rộng 10,5m, nối từ đường Đống Đa đến đường Lê Duẩn, thuộc quận Hải Châu. Thời Pháp, từ năm 1904 đường có tên là Rue Francis Garnier, sỹ quan của đội quân viễn chinh Pháp bị quân ta giết chết trong trận Cầu Giấy (Hà Nội) vào năm 1873. Đến năm 1956, Rue Francis Garnier được đổi thành đường Lê Lợi đến ngày nay.

Lê Lợi sinh ngày 6 tháng Tám năm Ất Sửu tức ngày 10/9/1385, là con trai thứ 3 của Ông Lê Khoáng và bà Trịnh Thị Thương, người ở hương Lam Sơn, huyện Lương Giang, trấn Thanh Hoá. Ngay từ khi còn trẻ, Lê Lợi đã tỏ ra là người thông minh, dũng lược, đức độ hơn người, dáng người hùng vĩ, mắt sáng, miệng rộng, mũi cao, trên vai phải có nốt ruồi đỏ lớn, tiếng nói như chuông, bậc thức giả biết ngay là người phi thường.

Lớn lên, Ông làm chức Phụ đạo ở Khả Lam, Ông chăm chỉ dùi mài đọc sách và binh pháp, nghiền ngẫm thao lược, tìm mời những người mưu trí, chiêu tập dân lưu tán, hăng hái dấy nghĩa binh, mong trừ loạn lớn. Mùa xuân năm Mậu Tuất – 1418, Lê Lợi đã cùng những hào kiệt đồng chí hướng như Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn An, Lê Văn Linh, Bùi Quốc Hưng, Lưu Nhân Chú v.v… phất cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, xưng là Bình Định Vương, kêu gọi nhân dân đồng lòng đứng lên đánh giặc cứu nước.

Suốt 10 năm nằm gai nếm mật, vào sinh ra tử, Lê Lợi đã lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Minh thắng lợi. Sau hội thề Đông Quan, ngày 29/12/1427, bại binh của giặc bắt đầu được phép rút quân về nước an toàn, đến ngày 3/1/1428, bóng dáng quân Minh cuối cùng đã bị quét sạch khỏi bờ cõi. Ngày 15 tháng Tư năm Mậu Thân – 1428, Lê Lợi chính thức lên ngôi Vua tại điện Kính Thiên xưng là “Thuận Thiên thừa vận, Duệ Văn Anh Vũ Đại Vương” đặt tên nước là Đại Việt, đóng đô ở Đông Đô (Hà Nội) đại xá thiên hạ, ban bố “Bình Ngô đại cáo” do Nguyễn Trãi thảo – đây chính là “Tuyên ngôn độc lập”  lần thứ 2, là một thiên anh hùng ca tuyệt vời, bất hủ, nêu cao ý chí độc lập, tự chủ, truyền thống quật cường, bất khuất của dân tộc ta.

Trong Đại Việt sử ký toàn thư có ghi lời bàn: “Lê Thái Tổ từ khi lên ngôi đến khi mất, thi hành chính sự, thực rất khả quan, như ấn định luật lệnh, chế tác lễ nhạc, mở khoa thi, đặt cấm vệ, xây dựng quan chức, thành lập phủ huyện, thu thập sách vở, mở mang trường học… cũng có thể gọi là có mưu kế xa rộng, mở mang cơ nghiệp…”

Lê Thái Tổ mất ngày 22 tháng Tám năm Quý Sửu – 1433, hưởng thọ 49 tuổi, táng ở Vĩnh Lăng tại Lam Sơn, Thanh Hoá, trị vì được 5 năm. Nguyễn Trãi đã viết văn bia Vĩnh Lăng, ghi lại công nghiệp vĩ đại của một vị vua khai sáng của triều đại nhà Lê.

Tài liệu tham khảo chính: Website học thuật Wikipedia.