Đường phố mang tên danh nhân: Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh

Danh nhân Nguyễn Phan Chánh là một danh họa trong nghệ thuật tranh lụa; Đại biểu Quốc hội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1964 – 1970) khóa III. Ông là một trong những họa sĩ yêu nước, yêu quê hương, luôn đấu tranh cho một nền nghệ thuật dân tộc. Sự nghiệp nghệ thuật của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh đã đóng góp một vị trí xứng đáng vào lịch sử mĩ thuật Việt Nam hiện đại. Ông là người đầu tiên mang vinh quang về cho tranh lụa Việt Nam. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên họa sĩ Nguyễn Phan Chánh có chiều dài 580m, rộng 7,5m, nối từ đường Song Hào đến đường Đào Duy Tùng, thuộc quận Ngũ Hành Sơn. Hôm nay, nhân kỷ niệm 122 năm ngày sinh của Ông (21/7/1892), Tổng đài Thông tin Dịch vụ công xin kính gửi đến Quý anh/chị thông tin về danh nhân Nguyễn Phan Chánh.

Nguyễn Phan Chánh hiệu là Hồng Nam quê tại làng Tiền Bạt, xã Trung Tiết, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Ông sinh trưởng trong một gia đình nhà nho nghèo, khi mới 14 tuổi, Nguyễn Phan Chánh đã phải đến các chợ bán tranh và viết chữ nho để giúp đỡ gia đình. Ông đã tự học tiếng Pháp và đỗ đầu Sơ học yếu lược, được bổ nhiệm làm trợ giáo ở phủ Thạch Hà (Hà Tĩnh). Sau đó, Ông vào học ở Trường Quốc học (Huế) rồi sang làm trợ giáo ở Trường Đông Ba. Năm 1925, Trường Mĩ thuật Đông Dương tuyển khóa đầu tiên. Nguyễn Phan Chánh là người duy nhất ở miền Trung trúng tuyển.

Tốt nghiệp khóa học (1925 – 1930), Ông đã có những tác phẩm

Chơi ô ăn quan, Lên đồng, Rửa rau cầu ao

… nổi tiếng ở Hội chợ triển lãm tại Pa-ri; tiếp đó, tranh của Ông được trưng bày tại Ý, Bỉ, Mĩ, Nhật. Các năm 1937 – 1939, Nguyễn Phan Chánh tổ chức triển lãm riêng ở Hà Nội. Sau đó Ông về hẳn quê nhà. Tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh thắm đượm tình yêu thương con người lao động, đặc biệt là hình tượng người phụ nữ và tình mẹ con được thể hiện nhiều trong tác phẩm của Ông. Thành công của Nguyễn Phan Chánh là do Ông biết kết hợp lối vẽ truyền thống dân tộc với kiến thức khoa học cơ bản của hội họa châu Âu.

Ông luôn độc lập trong suy nghĩ và có lối biểu hiện riêng tạo nên những bức tranh lụa đầy ấn tượng. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nguyễn Phan Chánh tham gia kháng chiến ở Hà Tĩnh. Lúc này, Nguyễn Phan Chánh chuyển sang vẽ tranh tuyên truyền với các tác phẩm

Phá khám lớn Sài Gòn, Em Tám tự tẩm dầu đốt kho xăng

… Năm 1955, hòa bình vừa lập lại, Ông ra Hà Nội tham gia giảng dạy ở Trường Cao đẳng Mĩ thuật Hà Nội và tham gia Ban chấp hành Hội Mĩ thuật Việt Nam (1957 – 1983). Cũng từ đây, Ông tiếp tục chuyên tâm vẽ tranh lụa và đi sâu vào đời sống nông thôn. Các tác phẩm

Chống hạn, Cấy tập đoàn, Bữa cơm vụ mùa thắng lợi.

.. lần lượt ra đời.

Trong những năm kháng chiến chống Mĩ ác liệt, Nguyễn Phan Chánh đã ở vào tuổi 80 nhưng Ông vẫn sáng tác nhiều tác phẩm như:

Sau giờ trực chiến, Bát nước giải lao, Chống hạn gặp mưa

… Những năm sau đó, Ông dành nhiều công sức cho đề tài truyền thuyết dân gian như Tiên Dung, Kiều, Thạch Sanh cứu công chúa… Các năm 1982, 1983, nhân dịp mừng thọ danh họa Nguyễn Phan Chánh 90 tuổi, Bộ Văn hóa đã tổ chức triển lãm tranh lụa của Ông tại Liên Xô, Tiệp Khắc, Hung-ga-ri, Ba Lan, Ru-ma-ni và nhiều nước khác. Tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh được hâm mộ và đánh giá cao ở trong nước cũng như ở nước ngoài. Ông mất vào ngày 22/11/1984 tại Hà Nội và được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Ba, Huân chương Độc lập hạng Nhất. Năm 1996 họa sĩ Nguyễn Phan Chánh đã được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I.

Tài liệu tham khảo chính: Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, NXB Khoa học Xã hội, 1997.