Đường phố mang tên danh nhân: Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Đình Tứ

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Tứ (1932-1996) là một nhà vật lý hạt nhân, nhà lãnh đạo nền khoa học Việt Nam. Ông nguyên là Ủy viên Bộ Chính trị BCH Trung ương Đảng CSVN, Bí thư TƯ Đảng, Trưởng ban Khoa giáo TƯ, nguyên Viện trưởng Viện năng lượng nguyên tử quốc gia, nguyên Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Nguyễn Đình Tứ có chiều dài 1020m, rộng 7,5 – 10,5m, nối từ đường Tôn Đản đến đường Nguyễn Huy Tưởng, thuốc quận Cẩm Lệ.

Ông sinh ngày 1/10/1932 tại xã Song Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh trong một gia đình trí thức nghèo. Ông học phổ thông tại trường Trung học Phan Đình Phùng (Hà Tĩnh), ban Toán – Lý trường chuyên khoa Huỳnh Thúc Kháng (Vinh). Từ năm 1951-1957, Ông được Nhà nước cử sang Trung Quốc học tập. Tại đây Ông đã theo học chuyên ban (2 năm), học Trung văn (1 năm) và học ngành Thuỷ lợi – Thuỷ điện trong 4 năm ở Đại học Vũ Hán, Trung Quốc. Đến giữa năm 1957, Ông tốt nghiệp loại ưu và được đề nghị chuyển tiếp làm nghiên cứu sinh. Một vinh dự lớn lao đã đến với Ông khi Ông được Nhà nước chọn và cử Ông lãnh đạo một đoàn gồm 3 nhà khoa học trẻ của Việt Nam: Nguyễn Đình Tứ, Dương Trọng Bái và Nguyễn Hữu Công sang công tác tại Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân Dupna (Liên Xô cũ).

Tại đây, Ông là cộng tác viên, người lãnh đạo tập thể khoa học quốc tế thuộc Phòng thí nghiệm Năng lượng cao (LVE) và là một trong những tác giả chính của hơn 50 công trình nghiên cứu khoa học trong thập niên 1960. Năm 1961, khi vừa tròn 30 tuổi, Nguyễn Đình Tứ đã thay mặt nhóm phát minh, báo cáo kết quả phát minh tại diễn đàn Hội nghị khoa học quốc tế ở Tây Âu.

Về nước, Ông đã dành nhiều tâm lực cho việc hình thành ngành Năng lượng nguyên tử của đất nước. Sau 5 năm, từ một phòng nghiên cứu thuộc Uỷ ban khoa học và kỹ thuật Nhà nước do Ông lãnh đạo, tháng 4/1976, Viện nghiên cứu hạt nhân trực thuộc Uỷ ban khoa học và kỹ thuật Nhà nước được thành lập do Ông làm Viện trưởng.

Ông từng là Phó Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam (1966-1985), Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (tháng 7/1971 – tháng 3/1976), Thứ trưởng (tháng 4 – tháng 6/1976) rồi Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp (tháng 6, 1976 – tháng 2/1987), Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Quốc gia, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Ban Khoa giáo Trung ương Đảng.

Tại phiên họp trù bị Đại hội VIII, ngày 27/6/1996, Ông được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị. Ngày 28/6, Đại hội khai mạc; 20 giờ tối hôm 28, Ông qua đời đột ngột sau một tai biến bất thường. Ngày 30/6, Ông vẫn được Đại hội chính thức bầu vào Bộ Chính trị. Sau đó người ta mới báo tang và làm các thủ tục tang lễ.

Năm 2000, Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và công nghệ cho Cụm công trình: “Nghiên cứu tương tác của các hạt cơ bản và hạt nhân ở năng lượng cao và phát hiện phản hạt hyperon sigma âm”. Ngày 30/7/2007, Ông được Chủ tịch nước truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh.



Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết số 61/2007/NQ-HĐND về đặt tên một số đường trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ngày 07/12/2007.