Đường phố mang tên danh nhân: Giáo sư Tạ Quang Bửu

Giáo sư Tạ Quang Bửu là một giáo sư, nhà khoa học Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đại biểu Quốc hội từ khoá I đến khóa VI (1946–1981). Tại Đà Nẵng, con đường mang tên giáo sư Tạ Quang Bửu có chiều dài 700m, rộng 10,5m, nối từ đường Nguyễn Văn Cừ đến đường dẫn hầm Hải Vân, thuộc quận Liên Chiểu. Nhân kỷ niệm 104 năm ngày sinh của ông (23/7/1910) Tổng đài Thông tin Dịch vụ công xin gửi đến Quý anh/chị thông tin về danh nhân Tạ Quang Bửu.

Tạ Quang Bửu sinh trưởng trong một gia đình nhà giáo tại xã Nam Hoành, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Năm 1922, ông thi vào trường Quốc học Huế. Sau đó ông ra Hà Nội học trường Bưởi. Năm 1929, sau khi đỗ đầu tú tài, ông được học bổng du học ở Pháp, Anh. Về nước, Ông dạy học tư ở trường Thiên Hựu và làm việc cho Nhà máy đèn Huế, đồng thời hoạt động trong phong trào Hướng đạo sinh. Ông là một trong những người tiên phong của Việt Nam dự trại Tráng sĩ của tổ chức Hướng đạo Việt Nam. Thi đỗ ông được cấp bằng trại trưởng và là đại diện huấn luyện cho toàn Đông Dương, được bầu làm Huynh trưởng Hướng đạo sinh Trung Kỳ.

Tháng 8 năm 1945, ông tham gia Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội. Từ tháng 9 năm 1945 đến tháng 1 năm 1946, ông đã đảm nhận chức vụ Tham nghị trưởng Bộ Ngoại giao trong Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, rồi Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Tháng 7 năm 1947, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Một tháng sau, ông giữ trọng trách là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, sau đó một năm trở lại cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Ông đã chỉ đạo và biên soạn cuốn sách “Bắn máy bay bằng súng trường tập trung” phổ biến rộng rãi khắp nơi và khiến cho máy bay Pháp phải dè chừng trên vùng trời Việt Nam. Kinh nghiệm này cũng được áp dụng cho dân quân du kích Việt Nam dùng súng trường bộ binh trong Chiến tranh chống Mỹ. Tháng 8/1948, Ông là Ủy viên Hội đồng Quốc phòng Tối cao vừa được thành lập, sau đó còn làm Chánh văn phòng Quân ủy Trung ương.

Tuy kiêm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng khác nhau, nhưng Ông vẫn dành thời gian truyền thụ kiến thức của mình cho các thế hệ học trò. Ngay trong những ngày Cách mạng mới thành công, ông vừa tham gia các công việc của chính phủ vừa giảng dạy môn vật lý tại Đại học Hà Nội. Năm 1954, ông tham gia đoàn đại biểu chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa dự Hội nghị Geneva về Việt Nam trên cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và là người đại diện cho Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam kí văn bản Hiệp nghị đình chỉ chiến sự tại Việt Nam và Lào, thường được biết đến dưới cái tên Hiệp định Genève về Việt Nam. Ngay sau khi miền Bắc hòa bình, ông được cử làm Hiệu trưởng Đại học Bách khoa Hà Nội (1956-1961) đồng thời là Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học Nhà nước (1958 – 1965) kiêm Tổng Thư ký. Là lãnh đạo Uỷ ban Khoa học Nhà nước, ông trực tiếp làm trưởng ban Sinh vật – Địa học. Các bài giảng của ông về sinh học hiện đại có các giáo sư đầu ngành đến dự. Ông cũng tham gia sáng lập Hội Vật lý Việt Nam vào năm 1966.

Giáo sư Tạ Quang Bửu là Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp  từ năm 1965-1976. Trong thời gian công tác, Ông đã đề xuất cải tiến nội dung giảng dạy những điều “cơ bản nhất, hiện đại nhất và sát hợp với điều kiện Việt Nam nhất”. Ngoài công tác giáo dục, ông vẫn tham gia hoạt động trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật quân sự. Mùa hè năm 1972, Tổng thống Mỹ Richard Nixon ra lệnh thả thuỷ lôi trên sông biển và phong toả cảng Hải Phòng. Ông đã trực tiếp chỉ đạo một tổ nghiên cứu thiết kế, chế tạo khí tài phá thuỷ lôi (mật danh GK1) để chống lại thủy lôi chiến lược MK 52 của Mỹ, khí tài phá bom từ trường (mật danh GK2) do Tiến sĩ Vũ Đình Cự làm tổ trưởng. Đêm 14 tháng 8 năm 1986, Giáo sư Tạ Quang Bửu đột ngột ngưng làm việc do tai biến máu não. Ông mất vào ngày 21/8/1986 sau đó. Nhờ những công lao đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng, Ông đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều huân, huy chương cao quý như Huân chương độc lập hạng nhất, Huân chương kháng chiến hạng nhất. Năm 1996, Giáo sư Tạ Quang Bửu được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 về khoa học công nghệ.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết số 06/2000/NQ-HĐND của HĐND thành phố ngày 19/7/2000, Khoá VII, kỳ họp thứ 16, về đặt một số tên đường của TP. Đà Nẵng.