Đường phố mang tên danh nhân: Giáo sư – Nhà giáo nhân dân Đinh Gia Khánh

Giáo sư – Nhà giáo nhân dân Đinh Gia Khánh (1924-2003) thuộc “thế hệ vàng” các nhà khoa học đầu tiên khai mở và đặt nền móng cho các ngành khoa học xã hội nhân văn Việt Nam sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập. Cuộc đời và sự nghiệp của Ông tiêu biểu cho các học giả sống và nghiên cứu khoa học trong bầu không khí thời đại thấm đẫm nhiệt tình yêu nước và chủ nghĩa anh hùng – trong một giai đoạn lịch sử có nhiều biến động của dân tộc Việt Nam. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Đinh Gia Khánh có chiều dài 390m, rộng 5,5m, thuộc quận Ngũ Hành Sơn.

Đinh Gia Khánh sinh tại Thái Bình, quê quán xã Lạc Khoái, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Ông đỗ tú tài ban sinh ngữ tại Trường Bưởi (Hà Nội). Khi Ông đang học dở năm thứ nhất đại học Luật thì Cách mạng tháng Tám nổ ra, Ông tham gia Việt Minh. Tháng 9 năm 1945, Ông trở lại làm giáo sư trung học, giảng dạy triết học và Anh ngữ tại Trường Bưởi. Tháng 12 năm 1946, chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ, Ông đứng trong hàng ngũ Việt Minh tham gia kháng chiến chống lại quân đội Pháp, có thời kỳ làm báo trong quân đội Việt Minh. Tháng 4 năm 1947, Ông giảng dạy tại Trường trung học Hàn Thuyên (Bắc Ninh). Năm 1951, Ông giảng dạy tại Trường Sư phạm, Khu học xá Nam Ninh, Trung Quốc. Từ tháng 9 năm 1956, Ông về nước giảng dạy văn học và Hán-Nôm tại Khoa Ngữ văn, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) và gắn bó với nơi này, trở thành một trong những giáo sư tài năng, uyên bác.

Đinh Gia Khánh chủ yếu là tự học. Khi tốt nghiệp trung học, Ông đã rất giỏi tiếng Anh, tiếng Pháp và sau này còn tự học thêm tiếng Nga, tiếng Đức ở một mức độ nhất định làm công cụ nghiên cứu. Vốn Hán học của Ông, dù là tự học, nhưng thuộc lớp những người uyên thâm ở Việt Nam sau năm 1954.

Năm 1980, Ông được phong học hàm giáo sư ngành văn học dân gian, mà học trò vẫn thường gọi Ông là “giáo sư kép”, bởi trên lĩnh vực Văn học – Văn hóa dân gian hay Văn học trung đại Ông đều rất xứng đáng với học hàm này. Trước khi nghỉ hưu năm 1999, Ông làm chuyên gia nghiên cứu cấp cao của Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (nay là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam). Chính Đinh Gia Khánh là người đã sáng lập Viện Văn hóa dân gian (nay là Viện Nghiên cứu Văn hóa) đồng thời giữ chức viện trưởng từ 1983 đến 1987, Tạp chí Văn hóa dân gian. Giáo sư Đinh Gia Khánh được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 (năm 1996) về khoa học xã hội và nhân văn. Ông mất tại Hà Nội ngày 7/5/2003.

Ông là dịch giả các sách Lĩnh Nam chích quái, Việt điện u linh, đồng dịch giả Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm (1983). Là chủ biên các sách: Hợp tuyển thơ văn Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XVIII (1963); Sơ bộ tìm hiểu những vấn đề của truyện cổ tích qua truyện “Tấm Cám” (1963); Điển cố văn học (1977); Văn học dân gian Việt Nam (2 tập, 1972-1973); Văn học dân gian Việt Nam thế kỷ X – nửa nửa đầu thế kỷ XVIII (2 tập, 1978-1979); Truyện hay nước Việt (1988); Văn học dân gian – những lĩnh vực nghiên cứu (1989); Trên đường tìm hiểu văn hóa dân gian (1989); Địa chí Văn hoá dân gian Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội (1991); Văn hóa dân gian Việt Nam trong bối cảnh văn hóa Đông Nam Á (1993). Ngoài ra, Ông còn là Chủ tịch Hội đồng biên soạn Tổng tập văn học Việt Nam (năm 1980 xuất bản tập I, năm 2000 tái bản thành bộ sách 42 tập) và rất nhiều chuyên đề về văn hóa dân gian (vừa là dịch giả vừa là tác giả).

Tài liệu tham khảo chính: Đỗ Đức Hiểu (Chủ biên), Từ điển Văn học bộ mới, NXB Thế giới, 2004.