Đường phố mang tên danh nhân: Dương Trí Trạch

Dương Trí Trạch (1586-1662) người làng Yên Huy, xã Bạt Trạc, huyện Thiên Lộc (nay là xã Yên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) là một trong 6 người đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sỹ xuất thân tại khoa thi Kỷ Mùi (1619). Cuộc đời, sự nghiệp của Ông luôn được người đời ca ngợi và chính sử ghi chép. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Dương Trí Trạch có chiều dài 580m, rộng 5,5m, nối từ đường Lê Thước đến đường Morrison, thuộc quận Sơn Trà.



Ông xuất thân trong một gia đình khoa bảng, cha là Dương Trí Thân làm quan đến chức Tả Thị lang Bộ Công, ông nội là Nhị giáp Tiến sĩ Dương Trí Dụng – Thượng thư Bộ Công. Khoa thi Kỷ Mùi (1619), niên hiệu Hoằng Định năm thứ 20 đời vua Lê Kính Tông, Ông đỗ Đệ Tam giáp Đồng tiến sĩ xuất thân, được bổ làm quan trong triều. Năm 1630, vua Lê Thần Tông cử Dương Trí Trạch làm Chánh sứ đi sứ sang nhà Minh, khi về cả đoàn sứ bộ được vua khen ngợi, riêng Ông được thăng chức Bồi tụng.

Năm 1644, với cương vị Đốc đồng tỉnh Cao Bằng, Ông cùng với Thái bảo Tây Quận công Trịnh Tạc vâng lệnh vua đem quân tiến đánh con cháu nhà Mạc ở Cao Bằng. Lập công lớn, Ông được thăng chức Thượng thư Bộ Lễ, kiêm Thị độc Hàn lâm viện, tham dự công việc ở Khu mật viện và được phong Dực vận Tán trị Công thần, tước Bạt Quận công.

Năm 1653, chúa Trịnh Tráng cho truy dựng bia tiến sĩ các khoa thi thời Lê Trung Hưng tại Văn Miếu. Thời này, từ năm Giáp Dần (1554) niên hiệu Thuận Bình thứ sáu đời vua Lê Trung Tông đến năm Nhâm Thìn (1652) niên hiệu Khánh Đức thứ tư đời vua Lê Thần Tông, có tất cả 26 khoa thi, rất nhiều người đỗ đạt nhưng chưa được dựng bia. Tiến sĩ Dương Trí Trạch tuy lúc đó đã bước qua tuổi 68 nhưng vẫn được triều đình tin tưởng trực tiếp giao trách nhiệm thực hiện 26 bia.

Trong bối cảnh đường sá và hệ thống thông tin lúc bấy giờ, việc sưu tầm họ tên, quê quán của những người đỗ đạt suốt 26 khoa thi đối với một người sắp qua tuổi “xưa nay hiếm” thật không dễ. Thế nhưng, Ông đã hoàn thành mọi việc, không chỉ đảm nhận việc nhuận sắc cho một số bia mà còn chịu trách nhiệm tổng duyệt nội dung cho toàn bộ 26 bia. Hoàn thành viên mãn một công trình để đời, Ông được thăng Tham tụng phủ chúa Trịnh, thêm chức Thiếu bảo.

Trải qua 40 năm làm quan đầu triều, Ông là người thanh liêm, cương trực, làm việc luôn giữ nghiêm phép nước. Ông được vua Lê Thần Tông ca ngợi: “Tứ thập niên lập triều, triều đình ý trọng/Thất thập tuế trí sĩ, sĩ hoạn danh thành”. (Tạm dịch: Bốn chục năm ở triều, triều đình trọng dụng/ Bảy chục tuổi về hưu, đỗ đạt làm quan đều nổi tiếng). Vua còn ban sắc tặng: “Hồng nho Thạc đức, Nguyên lão Đại thần”. (Núi Hồng sinh ra người có công lớn đức cao, vị đại thần cao tuổi đứng đầu quan trong triều). Năm 1661, Ông xin về hưu, được thăng chức Thượng thư Bộ Lại, gia Quốc lão Thái bảo. Năm sau, Ông mất, được truy tặng Thái Tể.