Đường phố mang tên danh nhân: Dương Bá Trạc

Dương Bá Trạc (1884-1944), hiệu Tuyết Huy; là nhà cách mạng, nhà báo, nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc. Theo Vũ Ngọc Phan (nhà nghiên cứu văn học hiện đại và văn học dân gian Việt Nam), trong các nhà văn đi tiên phong ở nửa đầu thế kỷ 20, Dương Bá Trạc được biết đến là một người lỗi lạc. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Dương Bá Trạc có chiều dài 300m, rộng 5,5m, nối từ đường Hà Huy Giáp đến đường Huy Cận, thuộc quận Hải Châu.

Dương Bá Trạc quê ở làng Phú Thị, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Năm 16 tuổi Ông đỗ cử nhân nhưng không ra làm quan mà tham gia phong trào Duy Tân. Năm 1904, Ông đã cùng với Phan Châu Trinh vào mật khu Yên Thế để bàn việc cứu nước với Hoàng Hoa Thám, sau đó cùng với các nhà nho yêu nước khác đảm nhận giảng dạy tại trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội, tham gia biên soạn giáo khoa cùng với các ông Lê Đại Lương, Trúc Đàm, Võ Hoàng… Năm 1908, Ông bị giặc Pháp bắt, kết án 15 năm tù biệt xứ và đày ra Côn Đảo.

Năm 1939, Ông được Việt Nam Phục quốc Đồng minh Hội, một tổ chức thân Nhật với hội chủ Kỳ Ngoại Hầu Cường Để giao nhiệm vụ tổ chức nhân sự ở Bắc Kỳ để chống Pháp. Năm sau quân đội Nhật Bản tiến vào Đông Dương. Ngày 29/10/1943, Ông cùng Trần Trọng Kim vào Sài Gòn và sống ở đó một tháng, sau đó người Nhật đưa hai Ông sang Singapore. Ở xứ người, hai ông luôn mong tìm một kế sách giúp nước nhà sớm được độc lập, nhưng ý nguyện chưa thành, thì Dương Bá Trạc mất vì bệnh ung thư phổi vào ngày 26 tháng 10 năm Giáp Thân (11/12/1944). Sau đó, thi hài Ông được hỏa táng để đem về nước.

Ngày 17/3/1945, trong lễ truy điệu các liệt sĩ tại Nhà hát lớn Hà Nội, ở bài điếu văn, người ta liệt tên Dương Bá Trạc cùng với tên hai nhà chí sĩ Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh. Ngày hôm sau, lúc năm giờ chiều, Hội Phật giáo Bắc Kỳ làm lễ truy điệu Ông tại chùa Quán Sứ. Cùng ngày ấy, tại Sài Gòn, rất đông các nhân sĩ, trí thức và đồng bào cũng làm lễ truy điệu Ông tại vườn ông Thượng (nay là Công viên Tao Đàn). Ông để lại nhiều tác phẩm: Tiếng gọi đèn, Nét mực tình, Chức Nho học lấy, Chức trách sỹ lưu.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết của HĐND thành phố Đà Nẵng, khóa VII, kỳ họp thứ 12 tháng 11/2008