Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Tổng đốc Hoàng Diệu quyết tử giữ thành Hà Nội

Hoàng Diệu còn có tên là Hoàng Kim Tích, tự là Quang Viễn, hiệu là Tĩnh Trai. Ông sinh ra trong một gia đình nho học ở làng Xuân Đài, huyện Diên Phước (nay thuộc xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam). Ông là một quan tướng nhà Nguyễn, người đã quyết tử bảo vệ thành Hà Nội khi Pháp tấn công năm 1882. Hôm nay là kỷ niệm 186 năm ngày sinh của Ông (10/2/1828).

Hoàng Diệu nổi tiếng có tài thơ văn từ năm 16 tuổi. Năm 20 tuổi, Ông đỗ cử nhân (1848), 26 tuổi đỗ phó bảng (1853); được bổ Tri huyện Tuy Phước, thăng Tri phủ Tuy Viễn (cùng trong tỉnh Bình Định). Năm 1880, Ông được bổ nhiệm chức Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội và phụ cận) làm Thượng thư bộ Binh, trông coi cả việc thương chánh.

Thuộc phái chủ chiến trong triều đình Tự Đức lúc bấy giờ, Ông là người tích cực bảo vệ chủ quyền độc lập của đất nước. Khi nhậm chức Tổng đốc Hà Ninh, Ông ra lệnh quân sĩ tích cực lo việc phòng thủ, đề cao cảnh giác địch. Hoàng Diệu đã nhiều lần báo lên triều đình xin cho thêm quân nhằm đối phó lại âm mưu địch và ra lệnh giới nghiêm thông báo đi các tỉnh để kịp đề phòng. Tuy nhiên, Vua Tự Đức lúc này lại hạ chiếu quở trách là “đem binh dọa giặc và xử lý không thích hợp”.

Ngày 25/4/1882, sau 3 giờ đưa tối hậu thư buộc phải đầu hàng, H. Rivière ra lệnh nổ súng tấn công thành Hà Nội. Hoàng Diệu chỉ huy quân sĩ chống trả quyết liệt. Bản thân Ông lên mặt thành đôn đốc cuộc chiến. Trước sức uy hiếp của giặc, một số quan văn, quan võ bỏ trốn, có người chạy theo giặc như Án sát Tôn Thất Bá. Sau đó, Tôn Thất Bá còn tự thân tìm đến nơi quân Pháp đồn trú xin thông báo tình hình trong thành hòng mong được người Pháp đoái công. Không những thế, y một mặt dâng sớ lên Vua Tự Đức đổ tội cho Hoàng Diệu, một mặt xin với giặc cho y làm Tổng đốc Hà Ninh.

Một trận kịch chiến xảy ra từ sáng đến trưa. Quân ta, dưới quyền chỉ huy của Hoàng Diệu đã anh dũng chiến đấu, giết chết hàng trăm tên giặc. Cuộc chiến đang ác liệt thì bất ngờ kho thuốc súng nổ, lửa bốc cháy ngùn ngụt. Đám cháy càng lan rộng, tinh thần quân Việt hoang mang, hàng ngũ rối loạn. Quân giặc thừa cơ bắc thang trèo vào, phá cổng thành phía tây rồi ồ ạt kéo vào như nước chảy. Trong vòng khói lửa ngợp trời ấy, Hoàng Diệu, tay vẫn cầm thanh kiếm tuốt trần, hăng hái xông pha trong mưa đạn.

Dù quyết tâm bảo vệ thành, nhưng trước thế tấn công như vũ bão của quân Pháp và lực lượng quân triều đình ngày càng mỏng, cuối cùng, Hoàng Diệu đành hạ lệnh cho quân lính giải tán để tránh thương vong. Còn lại một mình, Hoàng Diệu quay vào hành cung cắn đầu ngón tay lấy máu thảo di biểu tạ tội với vua. Sau đó, Ông đi thẳng đến cửa Võ Miếu, cởi chiếc khăn đang bịt trên đầu, treo mình lên cành cây trước miếu mà tuẫn tiết đúng vào giờ Ngọ. Khi ấy, Ông mới 54 tuổi.

Khâm phục trước tấm gương quan Tổng đốc Hà Ninh Hoàng Diệu thà chết chứ không chịu luồn mình dưới chân giặc, nhân dân và sĩ phu Hà thành lập bàn thờ Ông bên cạnh vị quan Tổng đốc tiền nhiệm Nguyễn Tri Phương tại đền Trung Liệt trên gò Đống Đa. Có rất nhiều thơ điếu và câu đối tiếp tục ngợi ca con người nghĩa khí. Linh vị Ông được thờ tại miếu Trung Nghĩa (Huế) và đền Tam Trung (Hà Nội).

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên Hoàng Diệu có chiều dài 1980m, rộng 10,5m, điểm đầu giáp với giao lộ Phan Chu Trinh – Trần Bình Trọng, điểm cuối giáp với đường Trưng Nữ Vương, thuộc quận Hải Châu, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết của HĐND TP. Đà Nẵng ngày 10/7/1999 về đặt tên một số đường của TP. Đà Nẵng.

TỔNG ĐÀI HÀNH CHÍNH CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố trên địa bàn TP. Đà Nẵng.


Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố khác,

Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


05113 881 888


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).