Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Nhà thơ trào phúng Tú Mỡ

Tú Mỡ có tên thật là Hồ Trọng Hiếu là một nhà thơ trào phúng Việt Nam. Theo các nhà nghiên cứu văn học, trong gần nửa thế kỷ cầm bút bền bỉ, Ông đã có những đóng góp đáng kể đối với sự phát triển của thơ ca, đặc biệt về mặt thơ trào phúng, thời nào Ông cũng là bậc thầy. Hôm nay là kỷ niệm 114 năm ngày sinh của Ông (14/3/1900).

Tú Mỡ sinh tại phố Hàng Hòm (Hà Nội). Lúc nhỏ, Ông học chữ Hán với ông nội, sau học chữ Quốc ngữ. Năm 18 tuổi, Ông đỗ bằng Thành Chung và cuối năm đó Ông xin vào làm Thư ký ở Sở Tài chính (Hà Nội) cho đến thời điểm Cách mạng Tháng Tám 1945. Trong thời gian này, Ông đã có thơ giễu nghề công chức cạo giấy của mình. Năm 26 tuổi (1926), Ông bắt đầu có thơ đăng trên

Việt Nam Thanh niên tạp chí và Tứ dân tạp chí.

Tú Mỡ thực sự nổi tiếng từ năm 1932, khi giữ mục

Dòng nước ngược của tờ Phong Hóa

. Cái xã hội thuộc địa nửa phong kiến thời Tú Mỡ đầy rẫy những lố lăng kệch cỡm, đạo đức giả. Tú Mỡ cảm nhận được tất cả và đã giữ lại trong thơ mình như một tang chứng sống của thời cuộc. Tính chất hiện thực là một đóng góp đặc sắc của Tú Mỡ vào nền thơ công khai hồi ấy, chất trào phúng nằm ngay trong sự việc. Tài dùng khẩu ngữ dân gian của Tú Mỡ rất điêu luyện. Ông chửi bọn thống trị bất tài vô hạnh nhưng chúng không làm gì được chính là nhờ sắc thái từ ngữ tài tình của Tú Mỡ. Ông khen, Ông chúc mà là Ông rủa, Ông chửi. Sau khi mô tả sự long trọng, vui vẻ của bữa tiệc kỷ niệm 30 năm phái bộ đi Tây (1908 – 1938), Tú Mỡ dừng bút ở đám dân đói đứng chiêm ngưỡng ở vòng ngoài:

“Trong đình quan khách cỗ bàn.

Vòng ngoài dân đói hàng ngàn xúm đông

Há mồm lố mắt đứng trông

Chúc thầm các cụ các ông muôn đời”.

Xưa nay, đã chúc làm gì có chúc thầm, chỉ có rủa thầm, chửi thầm. Có lẽ vì phải viết trong vòng cương tỏa của thời cũ, Ông đã nảy ra cái tài tình ấy.

Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, Tú Mỡ lên chiến khu tham gia kháng chiến với ngòi bút trào phúng sở trường quen thuộc, lấy bút danh là

“Bút chiến đấu”

. Ông là một tấm gương tận tụy, nhiệt tình phục vụ công cuộc kháng chiến của dân tộc. Năm 1951, Tú Mỡ đạt Giải Nhất về thơ ca của Hội Văn nghệ Việt Nam. Từ năm 1954, Ông tiếp tục sáng tác phục vụ cuộc đấu tranh trong giai đoạn mới. Ba năm sau, Ông được bầu làm Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam và làm Ủy viên thường vụ Hội nhà văn Việt Nam. Năm 1974, vợ Ông mất, Tú Mỡ đã viết bài thơ Khóc Người Vợ Hiền. Đây được xem là một trong những bài thơ hay nhất thế kỷ XX:

“Bà Tú ơi! Bà Tú ơi

Té ra bà đã qua đời, thực ư?

Tôi cứ tưởng nằm mơ quái ác,

Vùng dậy là tỉnh giấc chiêm bao.

Tỉnh dậy, nào thấy đâu nào,

Nào đâu bóng dáng ra vào hôm mai…”

Tú Mỡ mất vào ngày 13/7/1976 tại Hà Nội. Năm 2000, Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt II.

Các tác phẩm chính bao gồm:

Dòng Nước Ngược

(2 tập, 1943);

Ðịch Vận Diễn Ca

(1949);

Nụ Cười Kháng Chiến

(thơ trào phúng, 1952);

Tấm Cám

(truyện thơ, 1955);

Nụ Cười Chính Nghĩa

(thơ trào phúng, 1958);

Bút Chiến Đấu

(thơ trào phúng, 1960);

Ðòn Bút

(thơ trào phúng, 1962);

Ông và Cháu

(thơ, l970);

Thơ Tú Mỡ

(thơ truyện, 1971).

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên nhà thơ Tú Mỡ dài 10,5m, rộng 7,5m; nối từ đường Nguyễn Công Hoan đến đường Nguyễn Huy Tưởng, thuộc quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng.