Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Giáo sư – bác sĩ Hồ Đắc Di, nhà y học hiền triết

Danh nhân Hồ Đắc Di sinh tại Hà Tĩnh, quê ở huyện Phú Vang, Thừa Thiên – Huế. Ông là một vị bác sĩ nổi tiếng, là một tấm gương học tập và nghiên cứu khoa học đáng để noi theo. Ông còn là vị hiệu trưởng đầu tiên của trường Đại học Y khoa. Ngày mai là kỷ niệm 114 năm ngày sinh của Ông (11/5/1900).

Giáo sư Hồ Đắc Di sinh trưởng trong một gia đình danh gia vọng tộc, một dòng họ có tới năm nàng dâu là công chúa, công nữ và số thượng thư, tổng đốc khó đếm hết. Hai năm đầu khi mới đặt chân lên đất Pháp, Ông học trung học ở Bordeaux. Sau khi tốt nghiệp, Ông lên Paris, theo học Khoa y tại trường Đại học Tổng hợp Paris. Trong thời gian này, Ông đã có một số tiếp xúc với Nguyễn Ái Quốc tại trụ sở Hội sinh viên (số 15 phố Sommerard, thuộc Khu Latin) và cùng các sinh viên đi bán báo

Le Paria

. Đây là khởi nguồn cho quan hệ tốt đẹp về sau giữa hai người.

Cách Mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh tin cậy giao cho Giáo sư Hồ Đắc Di (người Việt Nam duy nhất được Toàn quyền Đông Dương công nhận chức danh giáo sư đại học trước năm 1945) nhiều trọng trách: Hiệu trưởng Đại học Y Hà Nội, Tổng Thanh tra Y tế, Tổng Giám đốc Vụ Đại học và Giám đốc Bệnh viện Đồn Thuỷ (trên chỗ đất nay là Bệnh viện trung ương quân đội và Bệnh viện Hữu nghị). Ông hăm hở lao vào công việc. Nhưng chẳng được bao lâu, vào năm 1946, tình hình thế sự thay đổi, Ông nhận lệnh rời Hà Nội, xây dựng Đại học Y giữa rừng sâu. Tuy khó khăn vất vả, nhưng Ông vẫn quyết chí ra đi. Một tháng sau, Trường Y tiếp tục được tổ chức giảng dạy trong nhà đồng bào ở làng Vân Đình (nay thuộc tỉnh Hà Tây). Pháp đánh ra Vân Đình, trường được chuyển lên Việt Bắc, rồi dừng lại tại huyện Chiêm Hóa (Tuyên Quang).

Ngày 6/10/1947, Trường Đại học Y kháng chiến làm lễ khai giảng năm học mới. Tổng Tư lệnh Quân đội quốc gia Võ Nguyên Giáp đã đến dự cùng nhiều cán bộ cấp cao trong Chính phủ và Quốc hội. Giáo sư – hiệu trưởng Hồ Đắc Di đã đọc một bài diễn văn đầy xúc động, rất sâu sắc, đến nay vẫn còn giữ được nguyên văn. Ngay hôm sau, ngày 7/10, Pháp mở cuộc tiến công lên Việt Bắc. Chúng đốt Bệnh viện thực hành của Trường Y bên làng Ải, giết một bệnh nhân và đốt luôn ngôi nhà sàn của bác sĩ Tôn Thất Tùng ở bên đó. Thầy và trò Giáo sư Di phải lánh sang làng Bình, rồi ẩn náu vào rừng sâu hai tháng, cho đến khi quân Pháp rút lui.

Từ sớm, Giáo sư Di đã cho rằng trường đại học phải “

vừa là trung tâm giảng dạy, vừa là trung tâm nghiên cứu

”. Ông là người có tầm nhìn xa trông rộng đối với giáo dục đại học cũng như đối với ngành Y nước nhà, Ông viết: “

Trường đại học là một cộng đồng trong đó thầy và trò cùng có chung một niềm khát khao học hỏi qua tự do trao đổi ý kiến để đạt đến chân lý, để thấu hiểu một cách đúng đắn giá trị của sức mạnh trí tuệ … Trường đại học không chỉ là nơi giảng dạy khoa học đã hình thành, mà còn là nơi đang hình thành khoa học

”.  Ông luôn cho rằng “người thầy giáo nào càng đào tạo được nhiều học trò giỏi hơn mình thì càng hạnh phúc”. Ông cũng chính là “người thầy đầu tiên” của Giáo sư – bác sĩ nổi tiếng Tôn Thất Tùng. Nói về Giáo sư Hồ Đắc Di, Giáo sư Tôn Thất Tùng khi đã trở thành viện sĩ của nhiều viện hàn lâm trên thế giới vẫn tỏ một lòng kính trọng và tự hào: “

Cụ Hồ Đắc Di thường dạy tôi: Khoa học là sự nổi dậy của tư duy. Đã làm khoa học là phải luôn luôn đặt lại vấn đề. Nếu không, thì chẳng còn gì để tìm kiếm nữa! Và cũng chẳng có gì để phát minh!

”

Giáo sư cũng luôn luôn đề cao y đức. Ông nhấn mạnh nghề thầy thuốc là “

nghề không dung thứ bất cứ thứ gì trái đạo đức bởi vì nó liên quan đến cái tinh tế nhất là sự sống của con người

”. Vì thế, Ông thường nhắc các đồng nghiệp trẻ phải trau dồi văn hoá, coi văn hoá là gốc rế, kỹ thuật là ngọn cành; dù thành thạo kỹ thuật đến đâu mà đầu óc nghèo nàn về văn hoá, thì cũng chưa thể gọi là người trí thức, theo đúng nghĩa của từ này.

Trước Cách Mạng Tháng Tám, Giáo sư Hồ Đắc Di đã công bố 37 công trình nghiên cứu trên các tạp chí y học của Pháp ở Paris cũng như ở Viễn Đông. Một số công trình của Ông có ý nghĩa mở đường như:

Nghiên cứu Viêm tụy có phù cấp tính, Các phân tích thống kê phẫu thuật (viết cùng Giáo sư Huard), Một kỹ thuật mới mổ lấy thai nhi,

… Ông qua đời ngày 25/6/1984 tại Hà Nội. Nhờ những cống hiến to lớn cho sự nghiệp Y nước nhà, Giáo sư Hồ Đắc Di đã được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996. “

Sự nghiệp của cụ Di là sự nghiệp khoa học. Cuộc sống của cụ Di là cuộc sống của một triết nhân.

” (Giáo sư Phạm Khuê đã viết nhân dịp kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Trường Đại học Y Hà Nội).

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Hồ Đắc Di dài 540m, nối từ đường Nguyễn Văn Huyên đến đường Ông Ích Đường, thuộc quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng.