Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Ca Văn Thỉnh – nhà nghiên cứu văn học, sử học lớn của đất Nam bộ

Danh nhân Ca Văn Thỉnh (1902 – 1987) là một nhà giáo dục, nhà nghiên cứu văn học, sử học đầu tiên của Nam bộ trong những thập niên đầu thế kỷ XX. Sự nghiệp và các tác phẩm Ông để lại đã trở thành nguồn sử liệu phong phú và quý giá, góp phần vào kho tàng văn học miền Nam. Hôm nay là kỷ niệm 112 năm ngày sinh của Ông (21/3/1902).

Ca Văn Thỉnh sinh ra trong một gia đình nông dân lao động thuộc huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Nhờ siêng năng học hành, Ông được học bổng vào Trường Sư phạm Sài Gòn và sau đó được học bổng Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội. Trong thời gian này, Ông là một trong những thanh niên nòng cốt của phong trào sinh viên yêu nước ở Hà Nội. Bấy giờ, Ông có viết vở cải lương Bầu nhiệt huyết về danh nhân Nguyễn Trãi. Lo sợ ảnh hưởng của vở cải lương, thực dân Pháp đã ra lệnh cấm diễn. Bạn đồng hành với Ca Văn Thỉnh ở Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội còn có các ông Đặng Thai Mai, Phạm Thiều… Đây là những người có ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp của Ông sau này.

Không chỉ là một nhà giáo dục, nhà nghiên cứu lớn, Ca Văn Thỉnh còn là một nhà hoạt động chính trị, ngoại giao có tầm cỡ của Đảng và Nhà nước. Ông từng đảm nhiệm những chức vụ quan trọng như Ủy viên Ủy ban kháng chiến Hành chính Nam bộ, quyền Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Ủy viên Tuyên huấn Trung ương cục miền Nam, phụ trách Vụ Đông Nam Á Bộ Ngoại giao và có thời gian làm Đại sứ ở nước ngoài. Sau khi tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, Ca Văn Thỉnh được bổ nhiệm làm Đốc học tỉnh Bến Tre. Trong suốt thời gian 10 năm dạy học, Ông rất quan tâm nâng cao trình độ hiểu biết đi đôi với giáo dục phẩm chất, đạo đức cho lớp trẻ.

Sau khi tập kết ra Bắc, Ông cùng nhà thơ Bảo Định Giang biên soạn cuốn Thơ văn yêu nước Nam bộ và giới thiệu cuốn Thơ văn Nguyễn Thông, viết nhiều bài về Nam bộ đăng trên Tạp chí Văn học. Thời gian này, Ông đảm đương chức vụ Giám đốc Thư viện Khoa học Trung ương.

Giai đoạn ấy, nghiên cứu văn hóa, văn học Nam bộ còn là mảnh đất hoang sơ chưa ai khai phá. Tư liệu mới chỉ tập trung ở một số công trình sưu tập văn thơ của Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của, Lê Quang Chiểu, Lê Sum… Ca Văn Thỉnh là một trong những người đầu tiên nghiên cứu văn hóa, văn học Nam bộ bằng nhãn quan của một nhân sĩ yêu nước và có tinh thần dân tộc. Khi nghiên cứu khoa học, Ông lấy bút hiệu Ngạc Xuyên có nghĩa “Rạch Cá Sấu” – một địa danh ở quê hương Ông. Sau ngày miền Nam giải phóng, mặc dù tuổi cao sức yếu nhưng Ông vẫn đảm đương chức vụ Viện trưởng Viện Khoa học Xã hội miền Nam tại thành phố Hồ Chí Minh, đại diện Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam tại thành phố. Cho đến khi nghỉ hưu vẫn miệt mài nghiên cứu và biên soạn Hào khí Đồng Nai.

Ông là người đã sinh ra cho nền văn học nghệ thuật nước nhà nhiều tài năng lớn như nhà thơ – chiến sĩ – liệt sĩ Lê Anh Xuân (Ca Lê Hiến), nghệ sĩ – nhà giáo Ca Lê Hồng, nhạc sĩ Ca Lê Thuần…

Nhà thơ Hoài Anh đã từng viết “Ca Văn Thỉnh là người có công rất lớn trong nền văn hóa, văn học Nam bộ… Ông đã khảo cứu về những truyện, thơ dân gian và sưu tầm được những bài Hịch con quạ, Hịch thiêu muỗi của dân gian lên án bọn tay sai cho Pháp…”. Bên cạnh đó, Ông còn đính chính những lầm lẫn như chú thích về chữ Cam-pu-chia. Chính nhờ những nghiên cứu của Ông mà nhiều tư liệu văn học và lịch sử vô giá đất Nam Bộ đã trở thành di sản của văn hóa dân tộc.

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Ca Văn Thỉnh dài 250m, rộng 5,5m, điểm đầu giáp với đường Hà Huy Giáp, thuộc quận Hải Châu, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết của HĐND thành phố Đà Nẵng, khóa VII, kỳ họp thứ 12 tháng 11/2008 về đặt, đổi một số tên đường trên địa bàn TP. Đà Nẵng.