Đình làng Đà Nẵng – những giá trị văn hóa: Đình làng Phước Thuận

Đình Phước Thuận hiện toạ lạc tại thôn Phước Thuận, xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng. Đình Phước Thuận được UBND thành phố công nhận là di tích Lịch sử -Văn hóa cấp thành phố tại quyết định số 5874/QĐ-UBND ngày 30/8/2006.

Làng Phước Thuận nằm giữa thung lũng được bao bọc bởi những ngọn núi thấp, trải dài và mở lòng ra phía nam. Làng Phước Thuận được ra đời từ sự chia tách của làng Phước Sơn xưa. Thời gian đầu mới dựng, đình làm bằng tranh tre, gỗ tạp để di dân trú ngụ có nơi sinh hoạt chung sườn đình làm bằng gỗ tại địa phương. Đến đời Gia Long, đình làng được xây bằng gạch ngói. Gạch ngói được lấy đất từ ruộng Hồ Lư tại xóm trên để nung, nay còn dấu tích. Viên gạch lớn, hình chữ nhật giống gạch người Chăm. Đây là thời kỳ Phước Sơn đại xã chưa bị chia cắt, do đó nhân dân trong làng đông đúc, các ngày tế lễ kỳ an, kỳ phước người dân được ăn xôi, cháo, thịt cũng là đặc sản tại Phước Sơn. Đến dự tế lễ xuân thu nhị kỳ tại đình, người dân trong làng thường mang theo chén đũa cho tiện, nhằm kết thúc lễ hội là có thể dọn dẹp gọn gàng trong ngày mà không phải thức đến thâu đêm.

Đình Phước Thuận là một ngôi đình lớn, trong dân gian còn lưu truyền “Đi vô xem đình La Qua, đi ra trông đình Phước Thuận”. Đến nay làng Phước Thuận còn lưu giữ được bộ đinh, bộ điền thời Thái Đức – Gia Long (có ấn chỉ niên hiệu Thái Đức), và bảng Khoán ước thời Gia Long nay còn lưu giữ được, cho thấy tại Phước Thuận, một làng quê trung du của huyện Hòa Vang vẫn còn những văn bản Hán – Nôm, chứng tỏ thời kỳ Phước Sơn đại xã, nơi đây đã từng thiết lập được một nền nếp sinh hoạt văn hoá trong nhân dân mà nay còn được lưu truyền trong dân gian.

Đình được xây dựng theo trục Bắc – Nam, quay mặt vào Nam nhìn ra cánh đồng, hai bên tả hữu có các ngọn núi Phước Tường (Hòa Phát), Năm Hố ôm lấy tạo thế long chầu hổ phục, minh đường thuỷ tụ. Kiến trúc chính của đình Phước Thuận theo dạng chữ “Đinh”, hay còn gọi là kiểu “chuôi vồ”, tức bao gồm toà chính diện phía trước và hậu tẩm nối liền phía sau gian giữa của nhà chính điện. Hậu tẩm là là một không gian nhỏ, được xây bằng vật liệu mới là gạch vữa xi măng. Chính giữa có bệ thờ Thành hoàng bổn xứ Phan Công Thuyên. Trên mặt tường sau có vẽ bức thảm.

Kiến trúc ở đình Phước Thuận là hệ thống trụ trốn đội xà cò. Trụ trốn ở đây là đoạn gỗ tròn được trau chuốt gồm phần trên ăn mộng và đỡ lấy giao nguyên, dưới có chân đế hình con tôm. Chân tôm được chạm nổi hoa văn mây nước, ăn mộng trực tiếp vào chính giữa lưng trính. Như vậy trụ trốn là một bộ phận vừa có tác dụng chịu lực (đỡ lấy giao nguyên) vừa có tác dụng trang trí làm tăng thêm giá trị nghệ thuật của đình làng. Xà cò là một thanh gỗ dài nằm sát, song song phía dưới đòn đông và ăn mộng vào phần cổ của trụ trốn.

Trong đại điện có ba gian thờ chính: Bàn thờ ở hai gian tả hữu thờ tiền hiền hậu hiền, chính giữa trung tâm của đại đình được thiết kế một bàn thờ bằng vật liệu gạch vữa xi măng. Đây là nơi thờ các vị thần được vua ban sắc phong. Mái đình lợp ngói móc bằng xi măng trên hệ thống rui, me, đòn tay bằng gỗ. Nóc mái gắn trang trí các phù điêu theo môtip “lưỡng long triều nguyệt”. Ở bốn góc mái gắn trang trí các hình rồng cách điệu. Tất cả được khảm sành sứ và thuỷ tinh bằng một kỹ thuật điêu luyện và sự thăng hoa của nghệ thuật trang trí.

Hằng năm, bà con 38 phái tộc làng Phước Thuận tổ chức hội làng và lễ Giỗ Tam vị Tiền hiền là Mai Văn Trân, Phạm Văn Tín và Hồ Văn Ngạn đã có công khai phá vùng đất phía Tây núi Phước Tường lập nên xã hiệu mới trong hai ngày 19 và 20 tháng 3 âm lịch. Đây là dịp con dân của làng bày tỏ lòng tri ân đến các bậc tiền nhân, đồng thời cũng là dịp tốt để dân làng tụ hội thi thố tài năng, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của địa phương.

Nếu khoán ước làng Phước Sơn là tài liệu sớm nhất cho biết sự xuất hiện đình làng ở Đà Nẵng thì đình Phước Sơn (tức Phước Thuận) là một trong bốn ngôi đình được coi là có niên đại sớm nhất ở Đà Nẵng: Phước Thuận, Dương Lâm, Bồ Bản và Phong (Lệ) Bắc. Dựa vào dòng chữ khắc trên xà cò ở đình Phước Thuận và văn bia đình Bồ Bản kết hợp với việc khảo chứng từ những lưu truyền dân gian và xem xét quy mô, kiểu thức kiến trúc và điêu khắc trang trí, các tác giả cho rằng đình Phước Thuận có niên đại năm Thiệu Trị thứ tư (1844) và đình Bồ Bản có niên đại năm Tự Đức thứ năm (1852). Như thế, đình Phước Thuận là đình làng cổ nhất Đà Nẵng hiện nay.

Tài liệu tham khảo chính: Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng.