Đảm bảo nguồn lực cho y tế dự phòng trong tình hình mới

Nguồn lực tài chính còn nhiều khó khăn

Phát biểu tại hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội Nguyễn Thúy Anh cho biết, xác định được tầm quan trọng của y tế dự phòng trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe ban đầu và nâng cao sức khỏe nhân dân, Đảng, Quốc hội, Chính phủ luôn coi trọng, dành sự quan tâm rất lớn đối với lĩnh vực này, nhất là việc quan tâm bảo đảm nguồn tài chính phục vụ cho các hoạt động y tế dự phòng.

Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội Nguyễn Thúy Anh chủ trì hội thảo

Mới đây nhất, trong những tháng đầu năm 2023,Quốc hội đã triển khai Đoàn giám sát tối cao về việc thực hiện chính sách, pháp luật về y tế cơ sở, y tế dự phòng. Kết quả giám sát cho thấy, ngân sách nhà nước chi cho y tế dự phòng trong tổng chi ngân sách nhà nước dành cho y tế tăng dần qua các năm, cơ bản đảm bảo cho các hoạt động thường xuyên, các khoản chi chế độ, chính sách cho con người và đáp ứng phần nào nhu cầu cần thiết để phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân, góp phần tạo nên nhiều thành tựu trong y tế dự phòng.

Tuy nhiên, nhiều tỉnh, thành phố vẫn chưa bảo đảm được nguồn lực cho y tế dự phòng nói chung và phòng, chống HIV/AIDS nói riêng. Một số địa phương có tỷ lệ chi cho y tế dự phòng chưa đạt 30% trên tổng chi ngân sách nhà nước cho y tế theo yêu cầu của Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và Nghị quyết số 18/2008/QH12 của Quốc hội.

Số liệu thống kê cho thấy, nguồn lực huy động dự kiến cho công tác phòng, chống HIV/AIDS giai đoạn 2021-2030 mới chỉ đáp ứng được 60-70% nhu cầu, một số hoạt động dự phòng chưa được quỹ bảo hiểm y tế chi trả; nội dung chi và định mức chi một số hoạt động đặc thù cho chương trình dự phòng đã phân cấp cho ngân sách địa phương đảm nhiệm, nhưng hiện nay nhiều địa phương vẫn còn lúng túng trong việc lập dự toán cũng như phê duyệt.

“Trong bối cảnh nguồn ngân sách nhà nước còn hạn hẹp và các nguồn tài trợ dần thu hẹp khi Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình, việc tạo nguồn tài chính bền vững cho các hoạt động y tế dự phòng là vô cùng cần thiết trong thời gian đến”, Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh.

Hội thảo có sự tham gia của cán bộ, nhà quản lý về y tế ở trung ương và địa phương, các chuyên gia trong nước và quốc tế

Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng Hoàng Minh Đức cho biết, từ năm 2010, Việt Nam bước vào ngưỡng quốc gia có thu nhập trung bình thấp, thoát khỏi nhóm quốc gia nghèo và lạc hậu, vì vậy các chương trình viện trợ không hoàn lại bị cắt giảm; các chương trình sử dụng ngân sách nhà nước dành riêng cho y tế dự phòng đến thời hạn kết thúc như: Chương trình mục tiêu Quốc gia Y tế kết thúc năm 2015; Chương trình mục tiêu Y tế – Dân số kết thúc năm 2020.

Hiện nay, còn một số ít hoạt động y tế dự phòng được lồng ghép trong các chương trình khác của Chính phủ như Giảm nghèo bền vững, Xây dựng nông thôn mới, Phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hoặc từ một số dự án nhỏ lẻ hoặc từ nguồn ngân sách nhà nước; một số hoạt động có thể chuyển về sử dụng nguồn ngân sách địa phương dẫn đến sự không đồng nhất trong hoạt động cũng như phân bổ kinh phí. Nhiều hoạt động chuyên môn y tế dự phòng trước đây có cơ chế chi thống nhất trên toàn quốc nhưng đến nay cũng đã hết hiệu lực (từ năm 2021) nên khó khăn trong việc triển khai hoạt động.

Bên cạnh đó, Quỹ bảo hiểm y tế chỉ thanh toán thuốc chống lao, thuốc kháng virus HIV cho các đối tượng bị mắc bệnh có thẻ bảo hiểm y tế theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế và một số bệnh không lây nhiễm (ung thư); chưa có cơ chế thanh toán một số dịch vụ y tế dự phòng như sàng lọc, phát hiện sớm và điều trị bệnh không lây nhiễm, bao gồm bệnh tăng huyết áp, bệnh đái tháo đường, bệnh hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh ung thư và một số bệnh rối loạn tâm thần, khuyết tật.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Đồng Nai Võ Thị Ngọc Lắm, khó khăn lớn nhất trong huy động và quản lý kinh phí cho hoạt động phòng chống HIV/AIDS tại địa phương hiện nay là nguồn tài trợ quốc tế đang cắt giảm dần trong khi nhu cầu kinh phí để nâng cao chất lượng, mở rộng các dịch vụ dự phòng chăm sóc và điều trị ngày càng lớn; rất ít cơ quan, đơn vị doanh nghiệp chủ động đầu tư kinh phí cho hoạt động phòng chống HIV/AIDS.

Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Thương cho biết, hiện nay, kinh phí phục vụ cho công tác y tế dự phòng từ nguồn ngân sách của địa phương cấp còn hạn chế, chưa kịp thời; các dự án tài trợ, viện trợ có chiều hướng giảm ảnh hưởng không nhỏ đến việc triển khai và thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ chuyên môn. Bên cạnh đó, công tác mua sắm đấu thầu gặp nhiều khó khăn như không thẩm định được giá, nếu thẩm định được giá thì giá thấp, dẫn đến ít nhà thầu tham dự thầu, do đó không có đủ các mặt hàng phục vụ cho các hoạt động chuyên môn của đơn vị.

Đề xuất các giải pháp đảm bảo nguồn lực

Để đảm bảo nguồn lực tài chính cho y tế dự phòng trong thời gian đến, Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng Hoàng Minh Đức cho rằng, cần sớm hoàn thiện, ban hành danh mục, định mức kinh tế – kỹ thuật dịch vụ y tế dự phòng làm cơ sở ban hành giá tính đúng, tính đủ để thực hiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc phân bổ theo kết quả hoạt động y tế dự phòng.

Bên cạnh đó, xây dựng Quỹ phòng bệnh không chỉ phòng, chống bệnh truyền nhiễm mà còn phục vụ các mục tiêu khác như phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần; khôi phục và duy trì Chương trình mục tiêu quốc gia; hướng dẫn cách xác định phạm vi chi, nội dung chi bảo đảm dành ít nhất 30% ngân sách y tế cho công tác YTDP theo Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25-10-2017 và Nghị quyết số 18/2008/QH12 ngày 3-6-2008.

Đối với hoạt động phòng chống HIV/AIDS, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Đồng Nai Võ Thị Ngọc Lắm đề xuất Quốc hội, Chính phủ có giải pháp đẩy mạnh thu hút sự tham gia của khu vực tư nhân; mở rộng các dịch vụ có thu phí liên quan đến hoạt động phòng chống HIV/AIDS nhằm huy động sự đóng góp của người dân. Đồng thời, cần có cơ chế chính sách nhằm thu hút mạnh mẽ hơn nữa từ các nguồn lực hợp tác quốc tế, với mục tiêu huy động tối thiểu 50% nguồn lực quốc tế đầu tư vào hoạt động phòng chống HIV/AIDS vào năm 2025 và 35% vào năm 2030.

Các đại biểu tham gia đóng góp ý kiến tại hội thảo

“Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung cũng như ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý, đào tạo, phát triển và đãi ngộ nhân lực y tế phù hợp với bối cảnh và tình hình mới. Đảm bảo hài hòa giữa chính sách đào tạo, tuyển dụng và đãi ngộ cho nhân lực y tế. Có cơ chế khen thưởng động viên cho nhân lực y tế khi có đổi mới, sáng tạo và ứng dụng trong công tác khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Sử dụng đãi ngộ nhân lực y tế vùng khó khăn, cần có các chế độ đãi ngộ phụ cấp ưu đãi nghề, đặc biệt trong hệ y tế dự phòng”, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Long An Huỳnh Hữu Dũng kiến nghị.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lai Châu Nguyễn Thế Phong, Trung ương cần tiếp tục có các cơ chế, chính sách vận động, thu hút các tổ chức, dự án quốc tế hỗ trợ cho xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế và đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng công tác y tế dự phòng trong những năm tiếp theo; có chính sách ưu tiên cho tỉnh miền núi, hải đảo để đảm bảo nâng cao năng lực nguồn lực cho công tác y tế dự phòng; tập trung ưu tiên phát triển công nghệ khám, chữa bệnh và hội chẩn từ xa trong điều trị bệnh và dự phòng bệnh hiện nay.

Ông Phong cũng kiến nghị Bộ Y tế sớm sửa đổi, bổ sung Thông tư số 35/2014/TT-BYT ngày 13-11-2014 của Bộ Y tế và Thông tư Liên tịch số 38/2014/TT-TTLT-BYT-BTC ngày 14-4-2014 của Bộ Y tế, Bộ Tài chính ban hành năm 2014 nhằm phù hợp với giai đoạn hiện nay, làm cơ sở để địa phương có thể sử dụng hiệu quả nguồn lực từ thu phí dịch vụ điều trị nghiện nhằm góp phần triển khai các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS nói chung và điều trị nghiện chất nói riêng cho phù hợp.

Theo danang.gov.vn