Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Lê Vĩnh Khanh

Lê Vĩnh Khanh là một vị quan thời Nguyễn, một vị quan không màng công danh, một mực yêu nước thương dân, chỉ mưu cầu độc lập, dân quyền. Ông còn là tấm gương sáng về tinh thần hiếu học của người dân xứ Quảng nói chung và dân Tiên Phước nói riêng.

Lê Vĩnh Khanh tự là Tử Minh, sinh năm Kỷ Mão (1819) tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông (nay là xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam). Năm 1843, Ông đỗ giải nguyên khoa thi hương. Năm sau, Ông đỗ phó bảng khoa thi hội, thi đình. Ông làm quan trải qua các chức như Hàn lâm viện Kiểm khảo, Tri huyện Phù Cát, Tri phủ Tuy Hòa (Phú Yên).

Vốn là quan thanh liêm cương trực và hết lòng thương yêu, chăm sóc đời sống nhân dân, nên Ông thường bị tham quan ghen ghét. Khi làm Tri huyện Phù Cát, gặp phải năm mất mùa đói kém, khiến sinh trộm cướp sách nhiễu; nhân đó lại có lệnh triệu hồi Ông về kinh để cùng phái đoàn Phạm Phú Thứ sang Pháp điều đình chuộc lại 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Nhận chiếu chỉ của Vua Tự Đức, song Ông thẳng thắn không tuân lệnh, thoái thác xin ở lại địa phương để tiếp tục chăm lo cho dân. Qua mật tấu của viên tuần phủ, Vua cho rằng Ông có tội nên triệu về kinh để hỏi tội.

Ông không về kinh mà chỉ làm sớ tấu theo thủ tục hành chính, văn bản tỏ ý phản đối. Sớ tấu Ông chỉ xưng “danh” chứ không xưng “thần”. Đại ý sớ tấu có đoạn viết: “

Dân đói khát là vì thiên tai mất mùa, đã mất mùa mà triều đình không cho khẩn cấp, tất nhiên sinh ra trộm cướp. Dân đã đói túng thì sao có tiền nộp thuế cho thanh thản? Còn như đi sứ Tây thì phải biết tiếng Tây, chứ qua xứ người mà mù chữ nước ngoài, sao không khỏi làm bia cười cho thiên hạ…

”.

Toàn thể gia đình Ông rất giàu lòng yêu nước, thương dân. Con cháu đều tham gia các phong trào Đông Du, Duy Tân và khởi nghĩa Duy Tân như: Lê Vĩnh Huy, Phan Thúc Duyện, Lê Liễn, Lê Triêm… tất cả đều hi sinh. Cuộc đời làm quan của Lê Vĩnh Khanh thanh liêm, công chính, nên được dân chúng kính trọng. Tuy làm quan hưởng bổng lộc của triều đình nhưng Ông luôn muốn thoát khỏi sự ràng buộc khắt khe của luật lệ phong kiến, muốn cho nhân dân được no ấm, thoát khỏi sưu cao, thuế nặng hà khắt của chế độ phong kiến đương thời. Vào ngày mùng 02 tháng Giêng năm Giáp Thân 1884, Ông bị bệnh và mất tại nhiệm sở. Linh cữu của Ông được an táng tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, sau đó gia đình di dời về cải táng tại quê nhà. Mộ Lê Vĩnh Khanh nằm dưới chân đồi Rừng Lớn nay thuộc thôn 02, xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam.

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Lê Vĩnh Khanh có chiều dài 530m, gồm 2 đoạn rộng 5,5m và 7,5m, nối từ đường Nguyễn Công Hoan đến đường Hòa Nam 6, thuộc quận Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng.