Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Đoàn Nguyễn Thục

Danh nhân Đoàn Nguyễn Thục (1718-1775) người làng Hải Yên, huyện Quỳnh Côi, nay là huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Ông nguyên tên là Đoàn Duy Tĩnh, sau vì kiêng hiệu của chúa Trịnh Sâm là Tĩnh vương nên đổi thành Đoàn Nguyễn Thục. Ông là người cương trực, uy phong khảng khái, giữ trọn khí tiết khi làm quan trong triều nên được nhiều sĩ phu nể trọng.

Năm 1752 đời Lê Hiển Tông, Đoàn Nguyễn Thục đỗ tiến sĩ khi 35 tuổi. Năm 1768, Ông giữ chức Hiệu thư Đông các, kiêm chức Thiêm đô Ngự sử. Ông là người cương trực, uy phong khảng khái, giữ trọn khí tiết khi làm quan. Lúc đó có tiến sĩ Dương Trọng Tế (trước đó tên là Dương Trọng Khiêm) làm quan được ít lâu thì bị bãi chức vì tội nhận tiền của hối lộ. Nhưng nhờ tố giác việc Trịnh Lệ (còn gọi là Trịnh Đệ) mưu tranh ngôi chúa với Trịnh Sâm nên Tế được phục chức.

Trịnh Lệ và Trịnh Sâm đều là con Minh Đô Vương Trịnh Doanh. Thời chúa Trịnh Doanh cầm quyền, Trịnh Lệ đã có ý tranh ngôi chúa với anh cả là Trịnh Sâm. Cha chết, Trịnh Sâm được lên nối ngôi. Trịnh Lệ bèn bàn với gia thần là tiến sĩ Phạm Huy Cơ rồi mật hẹn với Dương Trọng Tế và Nguyễn Huy Bá để cùng đi lật đổ. Nhưng sau đó Tế lại thầm đi tố giác, làm cho Phạm Huy Cơ và nhiều đồng đảng bị giết. Riêng Trịnh Lệ, vì nghĩ tình ruột thịt nên chúa Trịnh Sâm chỉ cách chức và bắt giam, cho đến khi Trịnh Khải lên kế ngôi chúa, Trịnh Lệ mới được tha.

Đoàn Nguyễn Thục ghét tính hiểm ác và sự phản phúc của Dương Trọng Tế nên dâng thư lên Trịnh Sâm, đề nghị không nên thăng chức cho Dương Trọng Tế. Trịnh Sâm khen ngợi Đoàn Nguyễn Thục và thưởng 3 nén bạc, nhưng vẫn giữ nguyên quyết định bổ dụng Dương Trọng Tế.

Vì có tang nên Đoàn Nguyễn Thục từ chức, sau đó Ông được hai lần triệu ra làm quan nhưng đều từ chối. Thế nhưng, gặp lúc trong nước có cuộc nổi loạn của Hoàng Công Chất và Lê Duy Mật ở Hưng Hóa, Ông lại dâng biểu xin tình nguyện ra trận. Được Trịnh Sâm ban kiếm báu, Ông thống lĩnh các đạo quân ở Hưng Hóa, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Sơn Tây, lên đường tiến đánh căn cứ họ Hoàng. Khi Hoàng Công Chất mất, con là Hoàng Công Toản lên thay. Quân Trịnh phá tan quân nổi dậy, san phẳng hào lũy. Công Toản chạy sang Vân Nam. Đoàn Nguyễn Thục ổn định tình hình địa phương rồi rút quân. Về tới kinh đô, Ông xin từ chức về nhà để tang cho trọn vẹn.

Năm 1770, triều đình lại đánh Lê Duy Mật cát cứ ở Trấn Ninh. Đoàn Nguyễn Thục lại được giao làm Giám quân. Vì tham gia trận có công, Ông được thăng làm Thiêm đô ngự sử. Năm 1771, Ông được cử làm chánh sứ sang Trung Quốc, khi trở về được phong làm Phó Đô ngự sử, tước Quỳnh Xuyên bá. Ba năm sau, Hoàng Ngũ Phúc cầm đại quân đi đánh Đàng Trong, Đoàn Nguyễn Thục được cử làm Đốc thị Nghệ An, coi việc lương thưởng. Nhưng vì bàn việc với Bộ quận công Vũ Công Trấn không hợp ý, nên Ông liền dâng sớ xin về làng. Năm 1775, Đoàn Nguyễn Thục qua đời, thọ 58 tuổi. Triều đình truy tặng Ông chức Đô ngự sử, thụy Cảnh Trực.

Khi đi sứ sang Trung Quốc về, Đoàn Nguyễn Thục có soạn bộ sách Đoàn hoàng giáp phụng sứ tập. Sử gia Phan Huy Chú đọc và nhận xét rằng: “

lời thơ tao nhã, thanh tao phóng khoáng. Tả cảnh hồn nhiên, nhẹ nhõm và siêu thoát, đáng gọi là danh gia

”. Nhận định về Ông, sử gia họ Phan chép trong Lịch triều hiến chương loại chí: “

Ông học vấn rộng rãi, phong thể khí độ chững chạc, dọc ngang văn võ, việc gì cũng làm được… Ông tiến lui có lẽ phải, không khuất tất để cầu cạnh. Tiết tháo cương trực như thế càng làm cho người đời hâm mộ

”.

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Đoàn Nguyễn Thục có chiều dài 330m, rộng 5,5m, nối từ đường Lê Đại Hành đến đường Hồ Sỹ Dương, thuộc quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính: Theo Nghị quyết của HĐND thành phố Đà Nẵng, khóa VII, kỳ họp thứ 17 tháng 12/2010.