Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Lê Văn Thiêm – Giáo sư, Tiến sĩ toán học đầu tiên của Việt Nam

Danh nhân Lê Văn Thiêm là Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học toán học đầu tiên của Việt Nam. Ông là một tài năng toán học xuất sắc, tầm cỡ quốc tế, là người có công đầu đặt nền móng xây dựng và phát triển nền toán học Việt Nam. Lê Văn Thiêm và Hoàng Tụy là hai nhà toán học được chính phủ Việt Nam phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 vào năm 1996 về những công trình toán học đặc biệt xuất sắc. Ngày mai là kỷ niệm 96 năm ngày sinh của Ông (29/3/1918).

Lê Văn Thiêm sinh tại xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Lúc nhỏ, Ông học trường trung học Quy Nhơn (Bình Định). Năm 1938, Ông đỗ tú tài II hạng ưu và được cấp học bổng du học Pháp. Năm 1948, Ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ tại Đại học Paris. Một năm sau, Ông trở thành người Việt Nam đầu tiên được mời làm giáo sư toán học và cơ học tại Đại học Tổng hợp Zurich, Thụy Sĩ.

Cũng trong năm này, theo lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, Giáo sư Lê Văn Thiêm đã có một quyết định hệ trọng đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời mình và ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam. Đó là từ bỏ địa vị khoa học không ít người mơ tưởng ở Zurich lừng danh để về nước tham gia tích cực vào cuộc chiến đấu giành độc lập giải phóng dân tộc. Giáo sư Lê Văn Thiêm đã trở về nước qua đường bay Paris – Băng Cốc, rồi từ Băng Cốc bằng đường bộ qua Campuchia về rừng U Minh, khu 9 miền Nam tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, Ông công tác tại Sở Giáo dục Nam Bộ từ ngày 19/12/1949. Trong thời gian công tác ở khu 9, Ông đã được Giáo sư Hoàng Xuân Nhị giới thiệu vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Một Việt kiều, mới về nước có 4 tháng, đã được kết nạp vào Đảng Cộng sản, đây là điều hiếm thấy.

Năm 1951, Lê Văn Thiêm được Chính phủ điều động từ Nam Bộ ra Việt Bắc để nhận nhiệm vụ mới. Ba lô trên vai, Ông đã phải lội bộ 6 tháng theo đường rừng để ra đến Việt Bắc. Ông được giao nhiệm vụ xây dựng trường Đại học Khoa học cơ bản (nay là Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội) và trường Đại học Sư phạm Khoa học (nay là Đại học Sư phạm Hà Nội), được cử giữ chức vụ Hiệu trưởng của hai trường này.

Sau năm 1954, Ông làm Giám đốc trường Đại học Sư phạm khoa học Hà Nội. Từ năm 1958 – 1970, Ông là Hiệu phó trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nhiều năm làm chủ nhiệm khoa Toán, Viện trưởng đầu tiên Viện Toán học Việt Nam và Chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Việt Nam, Tổng biên tập đầu tiên của hai tạp chí

Acta Mathematica Vietnamica

và

Việt Nam Jousmal of Mathematics

. Ngoài ra, Ông giữ vị trí đại diện toàn quyền của Việt Nam tại Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (1956 – 1980).

Giáo sư Lê Văn Thiêm đã có những đóng góp lớn trong việc thiết lập quan hệ hợp tác quốc tế giữa các nhà toán học Việt Nam và các nhà toán học thế giới. Ông đã đưa Hội Toán học Việt Nam tham gia vào Hội Toán học quốc tế với tư cách là thành viên chính thức, đưa Viện Toán học tham gia vào Trung tâm Toán học quốc tế Banach (Ba Lan). Nhờ mối quan hệ tốt và uy tín khoa học của Ông mà nhiều nhà toán học có tên tuổi trên thế giới như Laurent Schwartz, Grotendick (Pháp), Smale và Chomsky (Mỹ)… đã sang Việt Nam và nhiệt tình giúp đỡ, cộng tác với các nhà toán học Việt Nam.

Bên cạnh đó, qua những công trình nghiên cứu về các ứng dụng của toán học, Giáo sư Thiêm cùng cộng sự đã tham gia giải quyết thành công một số vấn đề thực tiễn ở Việt Nam như: Tính toán nổ mìn buồng mỏ đá Núi Voi để lấy đá phục vụ xây dựng khu gang thép Thái Nguyên (1964); Tính toán nước thấm và chế độ dòng chảy cho các đập thuỷ điện Hòa Bình, Vĩnh Sơn; Tính toán chất lượng nước cho công trình thuỷ điện Trị An,…

Giáo sư Thiêm còn là tác giả của trên 30 công trình nghiên cứu lý luận về toán, lý được đăng trên các tạp chí quốc tế; là chủ biên nhiều sách về toán học, trong đó có 2 cuốn sách chuyên khảo:

Một số vấn đề toán học trong lý thuyết đàn hồi

(1970) và

Một số vấn đề toán học chất lỏng nhớt

(1970). Giáo sư Lê Văn Thiêm mất vào năm 1991 tại Hà Nội. Năm 1996, Ông được nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh cho cụm công trình Về nghiên cứu cơ bản của toán học lý thuyết và những bài toán ứng dụng (1960-1970).

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Lê Văn Thiêm có chiều dài 302m, rộng 5,5m, nối từ đường Thế Lữ đến đường Nguyễn Thị Định, thuộc quận Sơn Trà, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết số 15 của HĐND TP. Đà Nẵng, khóa VII, kỳ họp thứ 3, ngày 16/12/2004 về đặt tên một số đường của TP. ĐN.

TỔNG ĐÀI HÀNH CHÍNH CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố khác

, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


05113 881 888


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).