Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Lê Thước

Danh nhân Lê Thước hiệu là Tĩnh Lạc; quê ở làng Lạc Thiện, xã Ngu Lâm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông là nhà giáo dục, nhà biên khảo Việt Nam ở đầu thế kỷ XX. Hôm nay là kỷ niệm 123 năm ngày sinh của Ông (13/4/1891).

Xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, nên Lê Thước phải vất vả ngay từ thuở nhỏ. Mãi đến năm 14 tuổi (1905), Ông mới theo cha vào Huế học chữ Hán; đến năm 1908, Ông mới bắt đầu học thêm chữ Pháp. Năm 1910, Ông thi đỗ bằng Tiểu học, được vào học tại Quốc Học Huế. Ông học giỏi, một năm lên hai lớp, nên chẳng bao lâu sau, Ông lấy được bằng Thành Chung, được bổ làm trợ giáo tại Nha học chính Trung Kỳ. Tháng 8 năm 1917, Ông xin đổi ra dạy học ở trường Pháp – Việt thành phố Vinh (Nghệ An). Năm sau, nhân ở đấy có mở khoa thi Hương, Ông xin thi và đỗ Giải nguyên. Đây là khoa thi Hương cuối cùng của triều Nguyễn trên đất Trung Kỳ (năm 1918).

Thi đỗ Cử nhân, nhưng Ông không ra làm quan, mà xin được học thêm. Tháng 8 năm 1918, Ông được tuyển vào học trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương ở Hà Nội. Năm 30 tuổi (1921), Ông đỗ tốt nghiệp với bài luận văn được điểm cao nhất có nhan đề là “L’ Enseignement des caracteres chinois en Vietnam” (Việc dạy chữ Hán ở Việt Nam). Sau đó, Ông được bổ đến dạy Pháp văn, Việt văn và Việt sử ở trường Quốc học Vinh. Hai năm sau (1923), Ông được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng trường Cao đẳng tiểu học Vinh; kiêm Thanh tra các trường sơ học, tiểu học trong tỉnh Nghệ An.

Tháng 9 năm 1927, Nha học chính Đông Dương điều động Ông ra Hà Nội dạy tiếng Việt tại trường Trung học Albert Sarraut (nay là Trường Trung học Phổ thông Trần Phú, Hà Nội). Tháng 9 năm 1935, Ông được đổi dạy tại trường Trung học Bảo hộ (còn gọi là trường Bưởi, nay là Trường Trung học phổ thông Chu Văn An, Hà Nội). Ba năm sau, Ông được cử làm Đốc học các trường ở thị xã Lạng Sơn. Cuối năm 1940, Ông được chuyển về dạy ở trường Trung học Đào Duy Từ (Thanh Hóa). Tháng 5 năm 1943, Ông bị Nhà nước bảo hộ cách chức vì có lòng yêu nước.

Sau Cách mạng tháng Tám (1945), Lê Thước tham gia Hội đồng cố vấn giáo dục. Tháng 12 năm 1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Ông được cử giữ chức Chủ tịch Uỷ ban tăng gia sản xuất tỉnh Thanh Hóa. Năm 1950, Ông được bầu vào Ủy ban trung ương Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam. Tháng 3 năm 1951, Ông được bầu vào Ban Chấp hành Uỷ ban Mặt Trận Liên – Việt toàn quốc.

Sau cuộc kháng chiến chống Pháp (1954), Ông làm cán bộ ở Nha Giáo dục Phổ thông, sau chuyển sang Ban Tu thư thuộc Bộ Giáo dục (Hà Nội). Ở đây, Ông làm công tác phiên dịch, hiệu đính, chú thích, giới thiệu các tác phẩm Hán – Nôm chọn lọc ở bậc trung học và đại học. Tháng 2 năm 1957, Ông đổi sang làm trong Ban phụ trách ngành Bảo tồn Bảo tàng thuộc Bộ Văn hóa, góp phần quan trọng trong việc phát hiện, sưu tầm hiện vật, và xây dựng Thư viện Hán Nôm. Đến tháng 6 năm 1963, Ông được về nghỉ hưu ở tuổi 72 tuổi. Ông mất vào ngày 1/10/1975.

Về sự nghiệp nghiên cứu, Ông là soạn giả, dịch giả nhiều sách về các nhà văn hóa, các nhân vật lịch sử Việt Nam như: Nguyễn Du, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Khuyến… Các tác phẩm của Ông gồm: Sự nghiệp và thi văn của Uy Viễn tướng công Nguyễn Công Trứ (1928), Văn thơ Nguyễn Khuyến (1957), Niên biểu Việt Nam (1963)… và nhiều bài nghiên cứu văn học cổ.

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Lê Thước dài 150m, rộng 5,5m, thuộc quận Sơn Trà, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính:

– Vũ Ngọc Khánh, Từ điển văn hóa Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin, 1993.

– Nguyễn Q. Thắng – Nguyễn Đình Tư, Đường phố thành phố Hồ Chí Minh, NXB Văn hóa Thông tin, 2001.

– Đỗ Đức Hiểu (Chủ biên), Từ điển Văn học bộ mới, NXB Thế giới, 2004.