Đường phố Đà Nẵng mang tên danh nhân: Giáo sư Hoàng Châu Ký – Cánh chim đầu đàn của nghệ thuật Tuồng

Giáo sư Hoàng Châu Ký là nhà hoạt động văn hóa, nhà văn, nhà nghiên cứu sân khấu dân gian Việt Nam. Ông là hiệu trưởng đầu tiên của Trường Ca kịch dân tộc Việt Nam (nay là Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội), nguyên Tổng Thư ký Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Sân khấu – Bộ Văn hóa. Ông có nhiều đóng góp lớn trong việc nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và truyền bá nghệ thuật tuồng. Hôm nay là kỷ niệm 93 năm ngày sinh của Ông (16/5/1921).

Hoàng Châu Ký sinh tại xã Cẩm Kim, thị xã Hội An (nay là TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam) trong một gia đình khá giả. Ông tham gia cách mạng ngay từ năm 16 tuổi. Năm 1942, Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Hai năm sau, Ông bị chính quyền Nhật bắt rồi giam ở nhà tù Hỏa Lò, sau đó Ông vượt ngục về Quảng Nam. Năm 1945, Ông làm Trưởng ban bạo động cướp chính quyền tại khu mỏ Nông Sơn. Sau đó Ông làm bí thư các huyện Quế Sơn, Tiên Phước, đặc khu Hoàng Văn Thụ… Từ những năm 1950, Ông làm Phó trưởng ban Tuyên huấn tỉnh Quảng Nam về văn hóa – giáo dục, Ủy viên Thường vụ Chi hội Văn nghệ phía Nam và tổng biên tập báo

Hừng Đông

và báo

Dân Tộc

. Từ đây hoạt động của Ông bắt đầu nghiêng về lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.

Năm 1952, Ông được giao nhiệm vụ thành lập Đoàn tuồng liên khu V. Đoàn đã quy tụ nhiều nghệ sĩ tài hoa như Đội Tảo (Nguyễn Nho Tuý), Phó Sơn, Sáu Lai, Ngô Thị Liễu… Từ công tác chính trị, Ông đã trở thành nhà nghiên cứu tuồng. Năm 1954, Ông tập kết ra Bắc, làm Trưởng phòng văn hóa quần chúng của Bộ Văn hoá, sau đó Ông cùng Thế Lữ phụ trách Ban Nghiên cứu nghệ thuật sân khấu. Năm 1957, Ông trở thành Tổng thư ký đầu tiên của Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam. Năm 1959, Ông xây dựng Trường nghệ thuật sân khấu và là Hiệu trưởng đầu tiên của trường. Ông đã sáng tác hơn 20 vở tuồng như

Ông Ích Khiêm, Nguyễn Huệ, Quang Trung, Vua Duy Tân, Trưng Nữ vương, Nguyễn Duy Hiệu, Cao Doãn, Thái tử Câu La Na, Trần Quý Cáp;

cải biên, chỉnh lý nhiều vở tuồng cổ như

Nghêu, Sò, Ốc, Hến, Ngọn lửa Hồng Sơn, Sơn Hậu

. Ông còn xuất bản nhiều sách nghiên cứu về tuồng trong đó có cuốn

Sơ khảo lịch sử nghệ thuật tuồng

(1973).

Năm 1975, Ông thành lập trường Trung cấp Nghiệp vụ văn hóa miền Trung ở Đà Nẵng. Đến năm 1980, Ông trở thành Viện trưởng Viện sân khấu – Bộ Văn hóa Thông tin. Ông về hưu năm 1992 và thành lập Hội Bảo trợ tuồng ở Đà Nẵng. Sau khi về hưu, Ông vẫn tiếp tục có nhiều nghiên cứu về nghệ thuật tuồng.

Hoàng Châu Ký được phong học hàm Giáo sư năm 1984. Ông mất vào ngày 31/1/2008 tại Đà Nẵng. Với những đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và truyền bá nghệ thuật tuồng, Ông đã được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Ông còn là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt Trận Tổ Quốc thành phố Đà Nẵng.

Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân  Hoàng Châu Ký dài 830m, gồm hai đoạn rộng 7,5m và 5,5m, thuộc quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng.

Tài liệu tham khảo chính: Địa chí Quảng Nam – Đà Nẵng, NXB Khoa học Xã hội, 2010, Thạch Phương – Nguyễn Đình An (Chủ biên).