Đường phố mang tên danh nhân: Trí thức yêu nước Lưu Văn Lang – Kỹ sư người bản xứ đầu tiên của Đông Dương

Danh nhân Lưu Văn Lang là kỹ sư người bản xứ đầu tiên của Việt Nam và toàn cõi Đông Dương. Ông là một nhà trí thức yêu nước nổi tiếng ở miền Nam nửa đầu thế kỷ XX. Sinh thời, Ông được đánh giá là một nhân tài của Việt Nam, nhà trí thức tiêu biểu cho nghĩa khí người Nam Bộ. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Lưu Văn Lang có chiều dài 325m, rộng 7,5m, thuộc quận Ngũ Hành Sơn. Nhân kỷ niệm 134 năm ngày sinh của Ông (5/6/1880), Tổng đài Dịch vụ công xin gửi đến Quý anh/chị thông tin về danh nhân Lưu Văn Lang.

Lưu Văn Lang sinh tại làng Tân Phú Đông, hạt Sa Đéc (nay thuộc thị xã Sa Đéc tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình nghèo làm nghề thủ công phục vụ cho nông nghiệp nhưng có truyền thống hiếu học. Thân sinh Ông là cụ Lưu Văn Cúng, vốn là một người xuất thân Nho học. Vì vậy, ngay từ nhỏ, Ông đã được học chữ Nho. Đến năm lên 10, Ông bắt đầu học tiếng Pháp và chữ Quốc ngữ. Vốn có tư chất thông minh lại chăm chỉ, Ông nhanh chóng trở thành một học sinh xuất sắc và giành được suất học bổng đặc cách vào học trường Chasseloup-Laubat tại Sài Gòn. Năm 17 tuổi, Ông thi đậu tú tài 2 của Pháp với số điểm xuất sắc, do đó nhận được học bổng sang Pháp học tại trường École Centrale de Paris (thời đó gọi là trường Bá Nghệ trung ương Pháp quốc) – nơi đào tạo kỹ sư lớn nhất tại Pháp thời bấy giờ. Năm 1904, Ông tốt nghiệp loại ưu bằng Kỹ sư Bá nghệ (Ingénieur des Arts et Manufactures de L’École centrale de Paris), xếp hạng 8/250 sinh viên, trở thành kỹ sư đầu tiên ở Đông Dương là người bản xứ.

Sau khi tốt nghiệp, Ông trở về nước và được nhà cầm quyền Pháp trọng dụng, cử ngay sang Vân Nam (Trung Quốc) để tham gia thiết kế và xây dựng tuyến đường sắt nối liền Đông Dương và Vân Nam. Năm 1909, sau khi tuyến đường sắt hoàn thành, người Pháp đưa Ông về Sài Gòn làm việc trong Sở Công chánh Đông Dương, giữ nhiều chức vụ quan trọng ở Sở Công chánh, thường xuống Bạc Liêu theo dõi các công trình xây dựng. Ông không chỉ được người dân đương thời Nam Bộ kính trọng và gọi là “quan Bác vật Lang” mà còn được các kỹ sư Pháp kính nể. Năm 1929, Ông cùng với hai người Việt đứng ra sáng lập Việt Nam Ngân hàng tại Sài Gòn và giữ chức Chủ tịch. Ngoài ra, Ông còn tham gia thành lập Hội Khai Trí Việt Đức ở Hà Nội và hội SAMIPIC ở Sài Gòn, giúp nhiều sinh viên nghèo học giỏi được đi du học và trở thành nhà trí thức quan trọng. Từ năm 1943-1944, Ông tích cực truyền bá chữ quốc ngữ tại Sài Gòn và các tỉnh.

Sau khi Nhật đảo chính Pháp tại Đông Dương ngày 9 tháng 3 năm 1945, Ông được vua Bảo Đại mời ra tham gia nội các Trần Trọng Kim để giữ chức bộ trưởng Công Chánh, Ông đã từ chối để thể hiện sự bất hợp tác với chính quyền mà Ông cho là chỉ là một công cụ của người Nhật. Khi Việt Minh giành chính quyền, Ông ít nhiều thể hiện sự đồng tình với chính quyền độc lập của người Việt. Chính vì thế, sau khi người Pháp tái chiếm Nam Bộ, để xây dựng một chiêu bài chính trị hòng chia rẽ người Việt, họ đã cho mời Ông tham gia Hội đồng tư vấn Nam Kỳ của chính phủ Nam Kỳ quốc do bác sĩ Nguyễn Văn Thinh đứng đầu. Kỹ sư Lưu Văn Lang đã trả lời thẳng thắn: “

Je suis trop vieux pour servir de valet!

” (Tôi đã quá già để làm tay sai!). Đi xa hơn nữa, thể hiện sự phản đối của mình đối với chính quyền được cho là “

bù nhìn

” và công cụ của người Pháp nhằm chia rẽ người Việt, tháng 5 năm 1947, Ông đã ký tên đầu tiên vào bản Tuyên ngôn của 400 trí thức (gồm những bác sĩ, kỹ sư, giáo sư, luật sư…  có cả Tỉnh trưởng Albert Tình và quan tòa Trần Văn Tỷ) đòi “

Chính phủ phải chấm dứt chiến tranh và thương lượng với Chính phủ Cụ Hồ Chí Minh

”.