Đưa nghệ thuật truyền thống xuống phố

Loay hoay với những giải pháp

Từ nhiều năm qua, câu chuyện làm thế nào để giữ gìn, phát triển và quảng bá nghệ thuật truyền thống đến với công chúng luôn là sự trăn trở của những người tâm huyết với nghề. Nhà hoạt động sân khấu, Chủ tịch Hội Sân khấu thành phố Đà Nẵng Nguyễn Trường Hoàng chia sẻ: “Nhiều năm trước, nghệ thuật truyền thống như hát tuồng, dân ca khu 5… đã có thời kỳ hoàng kim. Nhưng từ năm 1986 trở đi, cùng với xu hướng hưởng thụ nghệ thuật có sự biến đổi trong khi chúng ta ít quan tâm đầu tư, nên nghệ thuật truyền thống dần dần bị mai một.

Thế hệ sau này không có điều kiện tiếp xúc nhiều với nghệ thuật truyền thống, trong khi đó ngày càng xuất hiện nhiều các loại hình văn hóa nghệ thuật đương đại như: nhạc trẻ, điện ảnh, vui chơi giải trí, nhất là sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã tác động mạnh đến nhận thức thẩm mỹ của thế hệ trẻ…”. Đến lúc này, người ta mới bắt đầu nháo nhào mổ xẻ về vấn đề bảo tồn, phát huy nghệ thuật truyền thống. Hàng chục hội thảo đã được tổ chức; trong mỗi hội thảo, các nhà nghiên cứu, học giả cứ đưa ra những thực trạng, giải pháp… nhưng không cải thiện được tình trạng này bao nhiêu.

Nói về vấn đề này, NSƯT Cao Đình Liên nhìn nhận: “Phải giải quyết vấn đề trên thực tiễn, đừng nói trên giấy nữa. Nhiều biện pháp cũng khá hữu hiệu được đưa ra như: sân khấu học đường, sân khấu màn ảnh nhỏ, đưa nghệ thuật truyền thống về phục vụ vùng sâu, vùng xa… Nhưng tất cả đều chưa làm đến nơi, kết quả đạt được cũng chỉ giới hạn… Vậy phải tìm ra giải pháp phù hợp, không thể để nghệ thuật truyền thống “treo trên gác” và kết cục sẽ đem trưng bày ở… bảo tàng”.

Cách tiếp cận khán giả nhanh nhất

“Tại sao chỉ với một góc phố nhỏ, nhưng hô hát bài chòi của Hội An lại được cả thế giới biết đến? Tại sao Đà Nẵng không thử đưa nghệ thuật truyền thống xuống phố? Chỉ cần một sân khấu nhỏ cố định ở bên hè phố Bạch Đằng, nơi đầu cầu Sông Hàn và bên kia hè phố đầu cầu Rồng thì có thể thử nghiệm được việc đưa nghệ thuật truyền thống xuống phố. Mỗi tối thứ bảy hoặc chủ nhật định kỳ diễn những vở trích đoạn tuồng, diễn dân ca, hô hát bài chòi… Người dân và du khách đi một vòng dạo chơi, vừa xem nghệ thuật truyền thống, vừa xem rồng phun lửa… Điều đó  rất lý thú và nghệ thuật truyền thống sẽ đi vào lòng công chúng từ những điều giản dị như thế”, ông Trần Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh hiến kế về giải pháp đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng.

Nói về ý tưởng này, NSƯT Cao Đình Liên cho rằng, đó là cách làm rất hay, phù hợp với thành phố Đà Nẵng, nếu thực hiện được thì chắc chắn sẽ thành công. Đà Nẵng có lợi thế về du lịch nên phát triển du lịch song song với phát triển văn hóa sẽ bổ trợ, tương hỗ lẫn nhau trong việc phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.

“Đưa nghệ thuật truyền thống xuống phố thì độ tương tác giữa nghệ sĩ với khán giả sẽ gần hơn. Người nghệ sĩ có thể trang điểm ngay tại sân khấu, khán giả có thể trò chuyện, tìm hiểu về cách hóa trang cho từng nhân vật tuồng… Bên cạnh việc được xem trực tiếp miễn phí, khách du lịch và người qua đường còn có thể giao lưu và chụp ảnh cùng các diễn viên và các nhân vật tuồng mình yêu thích”, NSƯT Cao Đình Liên hào hứng nói.

Ông Nguyễn Trường Hoàng cũng cho rằng, nghệ thuật truyền thống cần chủ động tìm đến khán giả, tìm nhiều cách để kéo họ đến với mình bởi “không có khán giả bất thành sân khấu”. Vì thế, diễn nghệ thuật truyền thống ở đường phố là con đường “đào tạo” khán giả ngắn nhất hiện nay, là cách thức tiếp cận khán giả nhanh nhất. Song, bên cạnh đó cũng cần chú trọng đến công tác đào tạo đội ngũ kế cận. Hằng năm, nên dành một khoản kinh phí đào tạo hạt nhân phong trào văn nghệ ở các quận, huyện và trường học về nghệ thuật truyền thống. Một điều cốt yếu nữa là sự quan tâm của lành đạo thành phố với loại hình nghệ thuật này, nếu lãnh đạo thích xem nghệ thuật truyền thống thì sẽ quan tâm đến những người làm nghệ thuật truyền thống, theo đó các nghệ sĩ sẽ thấy tự hào, càng yêu nghề và bảo vệ vốn nghề tốt hơn.

Theo các nghệ sĩ, nếu mô hình đưa nghệ thuật truyền thống xuống phố được lãnh đạo thành phố ủng hộ, tổ chức thì họ sẵn sàng tham gia vì đó là sân chơi để họ thực hiện đam mê, quảng bá nghệ thuật dân tộc đến với người dân và du khách. Đây là cách làm tốt nhất để nghệ thuật truyền thống được bảo lưu và phát triển. Trung tâm Văn hóa thành phố sẽ phối hợp với các đơn vị chuyên môn như Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh và Hội Nghệ sĩ sân khấu thành phố để thực hiện mô hình này.

“Chúng tôi không đòi hỏi sân khấu hoành tráng, không đòi hỏi cát-sê cao, chỉ mong có một bục diễn, ánh đèn, âm thanh, chi phí vận chuyển, chút thù lao cho nghệ sĩ. Miễn sao được biểu diễn, đưa nghệ thuật truyền thống đến với người dân, du khách, dần dần trở thành thói quen, rồi nghệ thuật sẽ thấm vào họ một cách tự nhiên”, NSƯT Cao Đình Liên chia sẻ những điều mà ông cho rằng không chỉ riêng ông mà là nỗi đau đáu trong ruột gan của những người gắn bó với nghệ thuật truyền thống lâu nay.