Đường phố mang tên danh nhân: Nhà thơ Phan Khôi

Danh nhân Phan Khôi là một học giả tên tuổi, một nhà thơ, nhà văn, về sau đứng trong trong nhóm Nhân Văn – Giai Phẩm, cháu ngoại của Tổng đốc Hà Nội Hoàng Diệu, đỗ Tú tài chữ Hán năm 19 tuổi nhưng lại mở đầu và cổ vũ cho phong trào Thơ mới. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Phan Khôi  có chiều dài 815m, rộng 7,5m, thuộc quận Cẩm Lệ. Nhân kỷ niệm 127 năm ngày sinh của Ông (6/10/1887), Tổng đài Thông tin Dịch vụ công xin gửi đến Quý anh/chị thông tin về danh nhân Phan Khôi.

Ông quê ở làng Bảo An, nay thuộc xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Năm 1906, Ông đỗ Tú tài. Năm 1907, được sự giới thiệu của Phan Châu Trinh, Ông ra Hà Nội dạy chữ Hán tại Trường Đông Kinh nghĩa thục, bắt đầu viết bài cho tập san Đăng cổ tùng báo. Năm 1910, Ông bị mật thám bắt và kết án 3 năm tù giam ở nhà lao Hội An vì tội danh “hoạt động chống nhà nước bảo hộ”. Năm 1913, ra tù Ông mở lớp dạy chữ Hán và Quốc ngữ. Từ năm 1917, Ông thoát ly gia đình, sống ở Hải Phòng, Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Ở Hải Phòng, Ông làm Thư ký cho Công ty Vận tải đường thủy Bạch Thái Bưởi, chuyên thảo thư từ giao dịch bằng chữ Hán và chữ Pháp. Năm 1918, Ông làm việc ở Nam Phong tạp chí và sau đó làm cho báo Lục tỉnh tân văn. Năm 1920, Ông ra Hà Nội viết cho tờ Thực nghiệp dân báo, Tạp chí Hữu Thanh và nhận dịch Kinh Thánh cho Hội thánh Tin lành từ bản Pháp văn.

Năm 1924, Ông lại vào Sài Gòn cộng tác với các báo Thần Chung, Đông Pháp thời báo, Văn học tạp chí. Năm 1931, Ông làm Chủ bút tuần báo Phụ nữ tân văn. Sau khi tuần báo Phụ nữ tân văn bị đình bản (1933), Ông lại ra Hà Nội làm Chủ bút cho báo Phụ nữ thời đàm. Cuối năm 1934, báo này bị đình bản, Ông vào Huế làm Chủ bút cho báo Tràng An của chủ nhà in Đắc Lập, Bùi Huy Tín. Báo Tràng An bị đóng cửa, Ông sáng lập tuần báo Sông Hương (1936), nhưng chỉ kéo dài 8 tháng.

Thời Pháp thuộc, Ông được xem như một nhà báo kỳ cựu, viết khoảng 3000 bài báo lớn nhỏ, về nhiều lĩnh vực: văn học, nghệ thuật, chữ viết, sử học, triết học, ngôn ngữ học, luân lý, chính trị… Ông thường đề cập nhiều vấn đề mới, trong tranh luận Ông có thái độ cứng cỏi, thẳng thắn, chính vì vậy Vũ Ngọc Phan gọi Ông “đóng vai ngự sử đàn văn” (nhà văn hiện đại). Trong chiến khu Việt Bắc (1946 – 1954), Ông làm công tác nghiên cứu và dịch thuật. Năm 1954, Ông về Hà Nội và công tác ở Hội Văn nghệ, Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam (1957) dịch và giới thiệu Lỗ Tấn (năm 1956, Ông được cử đi dự Kỷ niệm nhà văn Lỗ Tấn ở Bắc Kinh). Một số tác phẩm tiêu biểu của Ông: về thơ như Tình già; Đọc bản dịch “Thủy hử” gửi cho dịch giả; Viếng mộ ông Lê Chất; Bơi thuyền trên sông Tân Bình… về dịch sách có các tác phẩm như Tìm tòi trong tiếng Việt; Chủ nghĩa Mác và ngôn ngữ học (dịch của Xtalin, 1951)… Phan Khôi qua đời năm 1959 tại Hà Nội.