Đường phố mang tên danh nhân: Vị vua yêu nước Hàm Nghi

Hàm Nghi là vị Hoàng đế thứ 8 của nhà Nguyễn. Ngày nay, Ông cùng với các vua chống Pháp Thành Thái, Duy Tân được xem là ba vị vua yêu nước trong thời kỳ Pháp thuộc. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên vua Hàm Nghi có chiều dài 730m, rộng 8m, nối từ Ngã tư Hoàng Hoa Thám và Lý Thái Tổ đến đường Nguyễn Văn Linh. Tổng đài Thông tin Dịch vụ công xin gửi đến Quý anh/chị thông tin về vua Hàm Nghi.

Vua Hàm Nghi sinh năm 1871, tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch. Ông là em ruột của Nguyễn Phúc Ưng Đăng (tức vua Kiến Phúc). Khi vua Kiến Phúc chết, Ông được Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết đưa lên ngôi, lấy hiệu là Hàm Nghi, khi ấy Ông mới 13 tuổi. Binh biến kinh thành ngày 23/5/1885 nhằm đánh úp quân Pháp nhưng thất bại, Tôn Thất Thuyết đưa nhà vua rời bỏ kinh thành Huế ra lập chiến khu ở Tân Sở (tỉnh Quảng Trị), phát hịch Cần Vương, kêu gọi đánh Pháp cứu nước. Nhân dân cả nước và tầng lớp sĩ phu nhiệt liệt hưởng ứng phong trào này. Nghĩa quân Cần Vương dưới sự chỉ huy của Tôn Thất Đạm, Tôn Thất Nghiệp, Lê Trực đã gây cho quân Pháp nhiều thiệt hại. Ngày 26/9/1888, Ông bị Trường Quang Ngọc phản bội, bắt về đem nộp cho Pháp.

Vào ngày 25/11/1888, vua Hàm Nghi bị đưa xuống tàu đi vào Lăng Cô. Trước phút rời xa quê hương, nhà vua nhìn lên bờ, không nén được cảm xúc vì nỗi niềm riêng và vận nước nên đã oà khóc. Từ Sài Gòn, ngày 13/12/1888, vua Hàm Nghi bị đưa xuống chiếc tàu mang tên Biên Hoà vượt đại dương đi Bắc Phi. Do không quen đi trên biển, nhà vua bị say sóng liên miên nhưng vẫn không hề thốt ra một lời kêu ca, oán thán. Ngày 13/1/1889, cựu hoàng Hàm Nghi đến thủ đô Alger của Algérie, lúc này nhà vua vừa bước qua tuổi 18. Trong mười tháng tiếp đó, cựu hoàng Hàm Nghi nhất định không chịu học tiếng Pháp vì ông cho đó là thứ tiếng của dân tộc xâm lược nước mình và vẫn dùng khăn lượt, áo dài theo nếp cũ ở quê hương. Mọi việc giao thiệp đều qua thông ngôn Trần Bình Thanh. Nhưng về sau, thấy người Pháp ở Algérie thân thiện, khác với người Pháp ở Việt Nam, nên từ tháng 11 năm 1889 Ông bắt đầu học tiếng Pháp. Vài năm sau, vua Hàm Nghi có thể nói và viết tiếng Pháp rất sõi. Ông qua đời tại Algieri năm 1943 vì bệnh ung thư dạ dày. Ông ra đi mang theo nỗi hờn vong quốc không bao giờ nguôi ngoai trong tâm trí.

Tài liệu tham khảo chính: Theo Nghị quyết của HĐND thành phố, khóa V, ngày 10/7/1999 về đặt tên một số đường của TP. Đà Nẵng.