Đường phố mang tên danh nhân: Đông Các đại học sĩ Trương Quốc Dụng – Người chấn hưng lịch pháp Việt Nam

Trương Quốc Dụng là một danh thần, nhà văn và là người có công chấn hưng lịch pháp Việt Nam thời Nguyễn. Năm 1829, Ông đỗ Tiến sĩ và làm quan trải qua ba triều Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức gần 30 năm. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Trương Quốc Dụng có chiều dài 315m, rộng 7,5m, nối từ đường Phan Huy Thực đến đường Phạm Huy Thông, thuộc quận Sơn Trà. Tổng đài Thông tin Dịch vụ công xin gửi đến Quý anh/chị thông tin về danh nhân Trương Quốc Dụng.

Trương Quốc Dụng (1797–1864) là người làng Phong Phú, nay là huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, hồi nhỏ tên là Khánh, tự Dĩ Hành, Nhu Trung, hiệu Phong Khê. Thuở nhỏ, Trương Quốc Dụng nổi tiếng thông minh, chăm chỉ, ham mê sách vở và có tài văn chương. Dưới triều Minh Mạng, năm 1821, Ông thi đỗ Tú tài. Năm 1825, Ông thi đỗ Cử nhân và đỗ Tiến sĩ khoa Kỷ Sửu (1829). Ông làm quan liên tiếp dưới 3 đời vua nhà Nguyễn là: Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, tổng cộng gần 30 năm, trải qua nhiều thăng – giáng: Tri phủ Tân Bình, Hình bộ Lang Trung, Án sát Quảng Ngãi, Hưng Yên, Tả Thị lang các bộ Lễ, Lại, Công, Hình; Tham tri các bộ Công, Binh, Hộ; chủ khảo một số khoa thi, Thượng thư Bộ hình, Thống đốc Hải An quân vụ, Tổng tài Quốc sử quán, Hiệp biện Đại học sĩ… Ông được người đời đánh giá là vị quan tài cao, đức trọng, học rộng, biết nhiều, công chính thanh liêm, tính tình ngay thẳng, không ưa nịnh bợ, chạy chọt.

Thời xưa, Thiên Giám là cơ quan giữ việc liệu đoán khí hậu, suy tính độ mặt trời, mặt trăng, ngôi sao, nghiệm tượng trời để dạy bảo dân thì giờ làm ăn, biên soạn lịch. Khâm thiên giám còn có chức năng xem ngày cho mọi việc như hôn nhân, tang ma, tế tự, xây dựng công trình, Hoàng đế tuần du cho Hoàng gia. Do đó các quan chức trong giám đều là những nhà lý số giỏi nhất của Việt Nam thời bấy giờ. Trương Quốc Dụng không những là người cai quản cơ quan Khâm thiên giám, mà Ông còn là một nhà thiên văn học, một người thầy đào tạo ra những nhà làm thiên văn cho xứ sở hồi đầu nửa sau của Thế kỷ XIX.

Đại Nam Thực Lục Chính biên – Bộ sử biên niên của Quốc sử quán triều Nguyễn, có ghi: “Năm Đinh Tỵ, Tự Đức năm thứ 10 (1857), mùa xuân, tháng giêng: Trương Quốc Dụng hết hạn nghỉ về để tang, chuẩn bổ làm Tả tham tri bộ Binh, sung làm nhật giảng quan ở Kinh diên kiêm coi Khâm Thiên Giám”. (Tập XXVIII, tr.309).

Sau 3 năm (1857-1860) kiêm coi Khâm Thiên Giám, đến năm 1860, từ chân Thượng thư bộ Hình, Ông chính thức được bổ nhiệm “chuyên quản” Khâm Thiên Giám. Sử biên niên của triều Nguyễn lại ghi tiếp: “Năm Canh Thân, Tự Đức năm thứ 13 (1860), mùa thu, tháng 9. Chuẩn cho Hiệp biện đại học sĩ lãnh Thượng thư bộ Lễ là Phan Thanh Giản sung chức Quốc sử quán tổng tài. Thượng thư bộ Hình là Trương Quốc Dụng chuyên quản công việc Khâm Thiên Giám (Trước Dụng kiêm biện Khâm Thiên Giám)” (Tập XXIX, tr. 149).

Thời đó, Trương Quốc Dụng đảm nhiệm công việc của Khâm Thiên Giám được 2 năm, đến tháng 5 năm Nhâm tuất, Tự Đức năm thứ 15 (1862), ngoài các tỉnh Đông Bắc (Hải Yên) có giặc, nhiều tỉnh thành bị huy hiếp, triều đình kén tướng giỏi đi dẹp giặc, Ông được chọn “làm Tổng thống Hải Yên quân vụ đại thần”. Ông rời Khâm thiên giám, khoác nhung y ra trận. Như vậy trước sau Ông làm việc ở Khâm Thiên Giám triều Nguyễn 5 năm.

Tháng 12 năm 1862, Ông chiếm lại thành Hải Dương, quân của Lê Duy Phụng thua chạy tan tác từ Nam Sách, Kinh Môn đến tận biển Quảng Yên. Tháng 6 ÂL năm 1864, Ông giữ chức Hiệp thống, truy quét giặc ở biển Quảng Yên, trong một trận đánh ác liệt, Ông đã hy sinh. Sau khi mất, để ghi công lao của Ông, triều đình đã truy tặng Đặc tiến Vinh lộc đại phu, Đông các đại học sĩ.

Mới đây, các nhà khoa học thuộc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế nhờ tham khảo tư liệu của triều Nguyễn và các sách sử về Lịch của Trung Quốc đã đánh giá về con người và công lao của Trương Quốc Dụng đầy đủ hơn. Trong bài giới thiệu tiểu sử của Tiến sĩ Trương Quốc Dụng, các tác giả sách Khoa cử và các nhà khoa bảng triều Nguyễn viết: “Ông (Trương Quốc Dụng) tính tình điềm tĩnh, học rộng lại đọc nhiều sách ngoài văn chương cử nghiệp. Sở học của Ông cũng đóng góp được nhiều cho văn hoá nước nhà đương thời. Ví như lối làm lịch ở nước ta các đời trước cứ theo lịch Đại Thống ở Trung Hoa mà làm rồi ban ra cho dân gian hơn 300 năm nay mà không hề sửa chữa. Về sau loạn lạc thất truyền nên lắm chỗ sai lầm. Khi Ông trông coi Khâm Thiên Giám mới tham cứu sách Đại lịch tượng khảo đời Khang Hy nhà Thanh và các sách Tây Phương, từ đó làm lịch rất tinh tường. Hồi ấy, các giáo sĩ Tây Phương so sánh thấy nhật nguyệt thực của lịch ta làm ra chính xác hơn lịch của Trung Hoa”.

Tài liệu tham khảo chính: Theo Nghị quyết 21/2011/NQ-HĐ của HĐND thành phố, khóa VIII, ngày 23/12/2012 về đặt và đổi một số tên đường của TP. Đà Nẵng.

TỔNG ĐÀI THÔNG TIN DỊCH VỤ CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố trên địa bàn TP. Đà Nẵng. Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố khác, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


05113 881 888


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).