Đinh Lễ – công thần khai quốc nhà Lê sơ

Đinh Lễ (?-1427) là công thần khai quốc nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam. Ông tham gia nghĩa quân Lam Sơn từ buổi ban đầu, lập nhiều công lao, với chiến tích ở trận Tốt Động, Chúc Động, sử gia Ngô Sỹ Liên cho rằng Ông cùng với Lý Triện là những vị tướng giỏi nhất của nghĩa quân Lam Sơn. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Đinh Lễ có chiều dài 235m, rộng 21m, thuộc quận Sơn Trà.

Đinh Lễ quê ở Lam Sơn (nay thuộc xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa), là danh tướng thời khởi nghĩa Lam Sơn. Đinh Lễ là cháu gọi Lê Lợi bằng cậu. Ông là người dũng cảm, nhiều mưu lược, võ nghệ hơn người, khi còn trẻ thường làm cận vệ cho Lê Lợi. Những ngày đầu khởi nghĩa Lam Sơn Ông theo Lê Lợi chiến đấu vùng núi Chí Linh trải qua nhiều gian khổ, được phong chức Tư Không.

Ngày Canh Thân, tháng Giêng, năm Mậu Tuất (Tức ngày 7/2/1418), Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, xưng là Bình Định Vương. Ông mà 1 trong 50 tướng văn, tướng võ được Lê Lợi sai đốc suất quân Thiết đột ra đối địch với quân Minh. Ngày 16/4/1418, nghĩa quân có bầy tôi tên Ái làm phản, dẫn lối theo đường tắt cho quân Minh đánh úp nghĩa quân. Quân Minh bắt được vợ, con cùng người thân Lê Lợi rất nhiều. Tinh thần quân sĩ chán nản, nhiều người bỏ đi, tình thế ngặt nghèo. May nhờ Đinh Lễ, Lê Vấn, Lê Bí, Lê Xí, Lê Đạp theo Lê Lợi lên núi Chí Linh. Tuyệt lương hơn hai tháng trời, chỉ dùng cỏ và măng tre ăn cho khỏi đói. Sau khi quân Minh lui binh, Lê Lợi mới trở về, thu thập tàn quân chừng trăm người, dựng trại sách ở xứ Mường Khao.

Năm 1424, quân Lam Sơn tiến vào Nghệ An, đánh nhau to với quân Minh ở Khả Lưu. Đinh Lễ cùng Lê Sát xông lên phía trước, các tướng sĩ thấy vậy cùng tiến theo, đánh bại quân Minh, thuyền vứt ngổn ngang, xác chết nghẹn cả khúc sông, khí giới vứt đầy rừng núi, Đô ty Chu Kiệt bị bắt sống, tướng tiên phong Đô ty hoàng Thành bị chém. Nghĩa quân đuổi theo tận 3 ngày, tới tận thành Nghệ An, Trần Trí, Phương Chính rút vào thành cố thủ. Sau trận đó, Đinh Lễ được Lê Lợi phong chức Tư không.

Năm 1425, quân Lam Sơn vây Lý An, Phương Chính ở Nghệ An, Đinh Lễ được sai đi tuần ở Diễn châu. Ông đặt phục binh ngoài thành, đón đánh tướng Minh là Đô ty Trương Hùng vận 300 thuyền lương từ Đông Quan (Hà Nội) tới, quân Minh trong thành mừng rỡ mở cửa thành ra đón. Quân mai phục đổ ra đánh, Thiên hộ họ Tưởng bị chém và hơn 300 quân, Hùng bỏ chạy, Đinh Lễ cướp được thuyền lương, thừa thế đuổi đánh quân Minh đến tận Tây Đô (Thanh Hóa). Lê Lợi sai Lý Triện, Lê Sát tiếp ứng cho Ông, đánh tan quân Minh buộc địch rút vào thành. Đinh Lễ chiêu dụ dân cư Tây Đô, chọn người khoẻ mạnh đầu quân vây thành. Chỉ huy Đả Trung và Tham chính Lương Nhữ Hốt đóng cửa thành chống cự. Năm 1427, quân địch do Vương Thông chỉ huy phản kích tại Đông Quan, Đinh Lễ bị giặc bắt tại Mai Động (Hà Nội). Ông bị giặc giết. Sau khi khởi nghĩa toàn thắng, Ông được truy phong tước Đình Thượng hầu.



Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết số 32 của HĐND thành phố Đà Nẵng, khóa VII, kỳ hợp thứ 6, ngày 28/12/2005 về đặt tên một số đường của thành phố Đà Nẵng.