Đường phố mang tên danh nhân: Hồ Huân Nghiệp

Hồ Huân Nghiệp (1829 – 1864), tên chữ là Thiệu Tiên, là một nhà giáo tận tụy, một gương mặt tiêu biểu, thuộc thế hệ tham gia chiến đấu chống Pháp đầu tiên trên đất Gia Định xưa. Tại Đà Nẵng, con đường mang tên danh nhân Hồ Huân Nghiệp có chiều dài 665m, rộng 5,5m, thuộc quận Ngũ Hành Sơn.

Hồ Huân Nghiệp, quê làng An Định, huyện Bình Dương (Gia Định), nay thuộc TP. Hồ Chí Minh. Ông nổi tiếng thơ văn của đất Gia Định, được các sỹ phu kính trọng, Ông tỏ rõ lòng yêu nước khi cùng Trương Định phất cờ chống Pháp sau khi mất 3 tỉnh miền Đông Nam Bộ (1862).

Khi liên quân Pháp – Tây Ban Nha đánh chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Bộ (1859), và rồi quan quân nhà Nguyễn cứ liên tiếp bị thua trận, khiến Trương Định phải lui về đóng quân ở Tân Hòa (Gò Công), hội các nhân sĩ để định kế hoạch xướng nghĩa. Trước cảnh “nước mất, nhà tan”, Hồ Huân Nghiệp đưa mẹ về Chợ Đệm (nay thuộc xã Tân Túc, Bình Chánh, TP. Hồ Chí Minh), lấy vợ để mẹ có người phụng dưỡng rồi nhận lời Trương Định, giữ chức tri phủ Tân Bình để lo việc dân, việc quân.

Buổi ấy, đất Gia Định đã bị quân Pháp chiếm cứ, các quan lại phủ huyện do Trương Định đặt ra đều phải ẩn trong nhà dân làm việc, không có nha thự. Vậy mà Hồ Huân Nghiệp vẫn điều động được binh lính và tiếp tế được lương thực cho nghĩa quân.

Khi Gò Công bị Pháp tấn công, bản doanh Đám lá tối trời thất thủ, Nguyên soái Trương Định bị trọng thương và đã rút gươm tự sát tại Ao Dinh, thì Ông Nghiệp vẫn cùng Phó lãnh binh Huỳnh Trí Viễn và Quản cơ Mạnh, lãnh đạo nghĩa quân gồm các trai làng Tân Túc, Tân Kiên, Tân Tạo, Tân Nhựt, Tân Bửu, An Lạc, An Phú Tây và Bình Chánh đã đánh địch nhiều trận, nổi tiếng nhất là trận đánh vào Ngã ba Cai Tâm, trên sông Chợ Đệm năm 1886, gây cho đối phương nhiều thiệt hại, mở rộng đường cho nghĩa quân Trương Quyền (con Trương Định) từ miền Đông rút về Bến Lức.

Mãi sau đối phương dò biết được, vào ngày 17 tháng 4 năm 1864, quân Pháp ập đến bắt Ông, giải về huyện lỵ cũ huyện Tân Bình. Sau nhiều lần chiêu dụ không thành, thực dân Pháp quyết định hành quyết Ông. Năm ấy, Ông mới 35 tuổi.

Tài liệu tham khảo chính: Nghị quyết của HĐND thành phố Đà Nẵng khóa VII, kỳ họp thứ 12, tháng 11 năm 2008 về đặt một số tên đường phố Đà Nẵng.