Trang phục phụ nữ Khơme

Phụ nữ Khơme thường mặc váy, áo (tầm vông chor- phum) dệt bằng tơ tằm, sợi bông hay chỉ kim tuyến với các loại hoa văn khác nhau. Điểm nổi bật trên trang phục truyền thống của họ là bao giờ cũng đính hạt cườm hay kim sa sáng lấp lánh, kết hợp với hoa văn tinh xảo, màu sắc sặc sỡ… Trên váy, họa tiết trái trám là hoa văn chủ đạo, kích thước rộng khoảng 1m, dài 3,5 m; khi mặc cuốn lại che nửa người phía dưới… Phụ nữ Khơme giáp vùng biên giới Việt Nam – Camphuchia như Hòn Đất, Hà Tiên thường mua các loại váy áo tầm-vông vấn khăn (krama) in hoa lá sặc sỡ từ Camphuchia. Ngày nay, để giản tiện trong sinh hoạt, nhiều phụ nữ Khơme ăn mặc giống như người Kinh trong ngày thường. Song, tất cả những điều này không có nghĩa là ý thức về bản sắc trang phục truyền thống đã phai nhạt trong suy nghĩ của họ.

Vào mỗi dịp lễ tết, lên chùa lễ Phật, vẻ đẹp của trang phục và đồ trang sức càng rực rỡ hơn. Họ mặc xà-rông có đính chuỗi hạt cườm ở cạp. Áo tầm-vông với các loại hoa văn màu trắng hoặc vàng là màu chủ đạo. Màu vàng được ưa dùng vì nó gợi không khí hội hè, cũng là những sắc màu trong trang trí kiến trúc tôn giáo truyền thống thường gặp tại các ngôi chùa Phật giáo. Để tôn thêm nét dịu dàng, uyển chuyển đầy nữ tính, trong bộ lễ phục này không thể thiếu “sbay” – một loại khăn lụa màu xanh mềm mại, cuốn chéo từ vai trái xuống bên sườn phải.

Người Khơme quan niệm, để được khoẻ mạnh, cần đeo vào cổ, tay hoặc thắt lưng một sợi dây bùa gắn một mảnh xương hay nanh vuốt của thú dữ như hổ, cá sấu, heo rừng,… để ngăn trừ gió độc và tà ma. Đối với người Khơme, trang sức của họ ẩn chứa một khát vọng lớn lao cầu mong niềm vui và sức khoẻ. Phụ nữ đeo bông tai to như những trái cây chín mọng, gợi cảm giác họ là người chăm chỉ và khoẻ mạnh. Từ người già đến trẻ em, ai ai cũng đều đeo một loại trang sức nào đó.

Với người Khơme, trang sức là vật không thể thiếu trong đời sống của họ. Những món đồ trang sức là của hồi môn có thể truyền qua nhiều đời. Những chiếc vòng cổ, lắc tay thường có mô-típ đa dạng như hình trăng lưỡi liềm, hình thoi, trái cây, hình chim, thú…

Ngày thường, phụ nữ Khơme chỉ đeo một đôi hoa tai, đeo vòng cườm, nhưng vào ngày lễ tết, họ thích đeo nhiều hơn. Sau những ngày tháng lo công việc đồng áng vất vả, vào mùa xuân, họ dành thời gian cho những buổi họp mặt, vui chơi và tổ chức các đám cưới. Vào dịp này, các cô gái Khơme đều xúng xính trong những bộ váy áo mới, trang sức lộng lẫy, tạo nên bức tranh đầy màu sắc.

Do đặc điểm khí hậu Nam Bộ thường xuyên nắng nóng, phụ nữ Khơme thường chọn chất liệu vải mềm, mỏng để may y phục.

Trước đây, phụ nữ Khơme mặc váy (xà rông), áo bà ba đen và quàng khăn rằn.

Áo (ao) của phụ nữ Khơme có hai kiểu thông dụng là kiểu áo dài và kiểu áo ngắn.

Áo dài (ao quyện, ao giây): Đây là kiểu áo dài chui đầu, may bít tà, không xẻ nách, không cài cúc ở thân áo. Từ cổ đến gấu áo dài trung bình 100cm, tay áo dài khoảng 50cm. Áo thường may bằng vải hoa màu đen, gọi là vải xăng đầm. Áo có các bộ phận: tay áo (đay ao), cổ áo (co ao), thân áo (thân kuỏn ao), bông hoa trên tà áo (pha ka), nút buộc (âu ao). Đây là loại áo cổ truyền của đồng bào Khơme vùng Trà Vinh. Loại áo này khi sử dụng trong ngày thường được gọi là ao giây, khi sử dụng trong đám cưới và lễ hội gọi là ao quyện. Trên áo thường có các dạng hoa văn cỏ cây, hoa quả như hình bông sen, bắp ngô, cành hoa,…

Áo ngắn được cắt may bằng vải phin, cộc tay cổ vuông, rộng. Áo may chít nách và hơi xoè rộng gấu áo.

Váy (xà rông) thường là một mảnh vải thổ cấm rộng 100 – 350cm. Nền vải màu in nhiều họa tiết hoa văn đẹp với mô tip hình thoi (léc côm) là chủ đạo, cạp và gấu váy có các dải hoa văn chạy theo hàng ngang với 9 chữ thập đối xứng nhau, tượng trưng cho các ngôi sao trên trời (pcài). Thân váy trang trí 4 dải hoa văn chạy theo lối băng ngang, cách đều nhau 16cm với mô típ hoa văn kiêu chân đèn và các vì sao cách điệu. Gấu váy (chưn xà rông) có mô tip hoa văn chân đèn cách điệu (chỉn chong kiêng) chạy xung quanh. Bên cạnh chân đèn là các họa tiết hình sao. Cạp váy (ta vot) trang trí ô hình tam giác (ca lac bak), hình tháp nhọn màu đen (kha bach bâu nội). Kiểu váy này được mặc trong các ngày lễ hội và cưới hỏi, ngày thường người Khơme rất hiếm khi mặc.

Khăn (khần seng) được làm từ vải sợi bông, dài trung bình 180cm, rộng 75-80cm. Khăn có nhiều kiểu khác nhau, nhưng phổ biến có hai loại: loại không có hoa văn thường màu trắng (eo) và có hoa văn (là các đường kẻ dọc và ngang với màu sắc khá đa dạng như đen, trắng). Đầu khăn (đê day) dệt kẻ ô vuông (cal buôi chơ rung).

Khác với các tộc người khác cùng cư trú, khăn của người Khơme ít dùng để cuốn trên đầu mà thường là vắt xuôi hoặc vắt chéo ở vai. Khi vắt chéo vai, khăn được quấn từ nách phải vát lên vai trái rồi luồn qua nách phải, một đầu khăn được cuốn lên phía trước ngực và một đầu khăn được thả sau lưng bên trái.

Trong những dịp lễ hội, phụ nữ thường mặc váy, áo dệt bằng sợi tơ tằm hay sợi bông, có dệt xen chỉ kim tuyến cùng các loại hoa văn khác nhau. Điểm nổi bật trên trang phục lễ hội truyền thống của phụ nữ Khơme là những mô típ trang trí đính hạt cườm kim sa sáng lấp loáng kết hợp với hoa văn tinh xảo. Thêm vào đó là gam màu khá sặc sỡ làm tăng thêm vẻ đẹp cho người mặc.

Tuỳ vào khung cảnh, lễ tết, lên chùa lễ Phật hay về nhà chồng, trang phục của người phụ nữ Khơme cũng khác nhau. Trong dịp tết cổ truyền năm mới (chôl chnãm thmầy), diễn ra từ ngày 12 đến ngày 14 tháng Tư (dương lịch) hay vào dịp tết Nguyên Đán của người Kinh, các cô gái Khơme bao giờ cũng mặc những bộ váy áo đẹp nhất, kèm theo rất nhiều đồ trang sức để lên chùa lễ Phật, hay tập trung ở sân bãi nào đó trong phum, sóc để hẹn hò, tìm hiểu.

Hiện nay, thường ngày phụ nữ Khơme mặc áo dài, quấn xà rông. Để giản tiện trong sinh hoạt, nhiều phụ nữ Khơme ngày thường mặc giống như người Kinh Nam Bộ. Có thể nói, trang phục tộc người Khơme chịu ảnh hưởng từ nhiều luồng giao thoa văn hoá, dẫn tới sự biến đổi trong trang phục tộc người.

Cô dâu Khơme trong trang phục cưới cổ truyền rất lộng lẫy. Cô dâu mặc chiếc xăm pốt bằng sợi kim tuyến hay tơ tằm màu đỏ sậm hoặc hồng cánh sen sậm, dài đến cổ chân, có hoa văn, cùng chiếc áo ngắn tay bó chẽn hoặc để hở một bên vai (xa bây). Áo và xâm pốt được giữ chặt và gọn ghẽ bằng chiếc thắt lưng kim loại (xai krò bách). Một tấm sronko có dạng như cái yếm hình bán nguyệt quàng phía trước quanh chân cổ, che phủ hết phần trên của ngực áo. Tấm sronko có màu đỏ, trang trí bằng những hạt cườm sặc sỡ, chung quanh kết tua diềm diêm dúa.

Cô dâu còn quàng xéo ngang ngực một chiếc khăn dài hình chữ nhật (khăn òn kon đây) dệt bằng sợi kim tuyến. Sau cùng là cái mũ cưới quý phái hình tháp nhọn ba tầng kết hoa lộng lẫy (kà păng hoặc còn gọi là kpâl plôp) làm bằng kim loại hoặc giấy bồi cứng. Người ta bới tóc cao cho cô dâu trước khi đội mũ cưới (mkot) kiểu dân dã. Chiếc mũ này cũng màu đỏ, được trang trí sặc sỡ bởi các hạt ngọc trai, hạt xoàn nhân tạo, thêu hoa cườm… Ngoài ra, trên mũ cắm tua tủa các cây trâm (sniêk sok) gắn hoa tròn đủ màu như một rừng hoa khoe sắc. Nơi chân mũ gắn hai chuỗi hạt ngọc rủ dài xuống hai bên tai cô dâu.

Thời gian gần đây, trang phục của cô dâu Khơme đã có sự cải biên rất nhiều. Sự cải biên này xuất phát từ điều kiện nguyên vật liệu sẵn có và sự thay đổi về quan niệm tộc người theo xu thế mới. Một bộ trang phục cô dâu đã giản tiện chỉ có 3 thứ: áo, váy, khăn quàng vai.

Áo (ao) được cắt may bằng vải màu đỏ theo kiểu áo yếm. Áo chỉ che kín từ ngực trở xuống. Áo có 2 dây (cose hot) dài 24cm, rộng 3,5cm. Phần thân áo dài 25cm đính dầy đặc các chuỗi kim sa (tô bôn) với những kiểu trang trí khác nhau, phần ngực áo được đính các hàng kim sa chạy dọc, ở phần bụng các chuỗi hạt kim sa hình hoa được đính thành một dải hình chữ nhật. Gấu áo (ch héch) được cắt lượn sóng theo hình đuôi tôm, phần gấu không trang trí kim sa mà chỉ là hoa văn của vải. Phần vạt sau không trang trí hoa văn. Khi mặc, luồn áo qua đầu và kéo khoá phía sau, áo chỉ che đến cạp váy.

Váy (xà rông) dài 105-110cm, được ghép bởi hai tấm vải liền mảnh, đường ghép ở hai bên sườn. Riêng mặt trước của váy, vải được xếp gấp lại thành một dải dài chạy suốt từ cạp đến gấu váy. Ở dải vải này, trên nền đỏ, ngoài các dạng hoa văn in sẵn như hình thoi (lẻc côm) và hoa văn hình cây, còn đính những chuỗi kim sa thành hình cây hoa (rác chna ro ka). Toàn bộ mặt trước váy được đính kín các hạt kim sa tạo thành các họa tiết lộng lẫy trong ô hình chữ nhật.

Khăn quàng vai (so bây) dài 172cm, rộng 20cm được may bằng hai lớp vải. Lớp dưới bằng sa tanh đỏ, lớp trên bằng vải bông đỏ in hoa. Toàn bộ phần giữa chiếc khăn được gắn 7 hàng hạt kim sa màu vàng tạo thành những bông hoa. Hai bên mép khăn cũng được gắn chuỗi kim sa tạo thành những dây hoa. Ở hai đầu khăn được gắn kim sa kiểu đứng và một bông hoa to, ngoài cùng là những tua hạt cườm nhỏ màu vàng dài 6cm. Toàn bộ quá trình gắn các chuỗi hạt kim sa và hạt cườm đều làm bằng tay. Kỹ thuật ghép các dây hoa thẳng hàng và các dây hoa ở hai mép khăn chứng tỏ trình độ cao hay thấp của người thợ thủ công. Đây là loại khăn dùng để trang điểm sau khi mặc áo, váy. Khi sử dụng, người ta vắt khăn trên vai trái sang nách phải rồi đính lại ở đó.

Nguồn:


Sách “


Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam”, Nhà Xuất bản Văn hóa – Thông tin

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác,

Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


0236 1022


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).