Trang phục của người Mạ

Vài nét về trang phục

Người Mạ sống tập trung chủ yếu ở Lâm Đồng, nổi tiếng với nghề dệt vải, đặc biệt là người Mạ vùng lưu vực tả ngạn sông Đạ Dơng. Bông vải được trồng trên rẫy lúa. Người ta hái quả bông, phơi khô rồi đem cán và kéo thành sợi bằng những dụng cụ thô sơ, sau đó đem nhuộm bằng các loại vỏ cây, lá cây để tạo màu.

Thổ cẩm Mạ không những độc đáo về đường nét hoa văn mà còn tinh tế, hấp dẫn bởi các sắc màu được thể hiện nổi bật qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ. Nói đến thổ cẩm cao nguyên, không thể không nói đến sự độc đáo, pha trộn hài hoà của màu sắc trên váy áo cổ truyền của người Mạ. Màu sắc hài hoà trên tấm vải của người Mạ khiến không một ai tin rằng nó được chiết suất từ vỏ và lá cây rừng.

Thổ cẩm Mạ gồm bốn màu chính: đỏ, vàng, đen, trắng. Màu trắng chính là màu của sợi bông vải. Màu đen được chiết suất từ lá cây ndêr mọc trong rừng sâu, lá có đường kính 2-3cm. Lá ndêr ngâm trong nước khoảng 7 ngày sẽ mủn ra rồi phân huỷ thành màu đen. Người ta lấy loại nước đen này trộn với tro của cây tre rồi cho sợi vào ngâm khoảng 3- 4 ngày, sau đó, vớt sợi ra phơi khô, sợi sẽ có màu đen bóng. Màu đỏ lấy từ vỏ cây vơsi và vỏ cây rơyôl – giống cây leo, lá có nhiều lông, màu xanh lục. Hai loại vỏ cây này được đem cắt khúc, nấu khoảng nửa ngày sẽ ra nước màu đỏ đậm, sau đó người ta cho sợi vào ngâm khoảng 3 đêm rồi phơi khô, sợi sẽ có màu đỏ thẫm. Màu vàng được lấy từ củ nghệ rừng giã thật nát bỏ vào nước cùng với sợi, sau đó đem nấu khoảng 3 giờ, vớt ra phơi khô là được.

Có được màu sợi ưng ý nhưng chưa đủ. Tấm vải thổ cẩm đẹp hay không phần nhiều phụ thuộc vào công sức của người dệt vải. Người dệt ngồi dưới mặt đất, duỗi thẳng hai chân để trải khung dệt (bơnơ bơsa) ra. Khung dệt gồm những thanh gỗ đặt nằm ngang trên chân người dệt để mắc sợi. Tay người dệt cầm một cái suốt nhỏ luồn sợi chỉ ngang qua giống như động tác dệt chiếu theo lối thủ công của người Việt. Dụng cụ dệt thô sơ, tốc độ chậm nhưng sản phẩm dệt rất đẹp và được nhiều dân tộc ưa thích.

Toàn bộ các sản phẩm dệt được xử lý một cách tinh tế, hài hoà như một tác phẩm nghệ thuật, trong đó màu sắc và đường nét hoa văn hoà quyện trông rất đẹp mắt.

Với các sản phẩm như váy, áo, tấm đắp, khố… hai màu đen trắng được người Mạ sử dụng nhiều nhất, hầu như để làm màu nền cho các hoa văn trang trí.

Nếu tấm vải có nền màu trắng, các màu trang trí thường là màu sáng như vàng, đỏ, đôi khi chen vào đó ít màu đen và đà (màu xanh), làm cho họa tiết khoẻ khoắn, thể hiện những đường nét hoa văn, những khối hình vững chắc. Các đường viền màu chạy theo chiều dài tấm vải thường xen kẽ các màu đỏ, vàng-trắng, đỏ-đen, hay đỏ- đen-trắng, còn các họa tiết hoa văn hình khối được tạo nên bởi một màu như đỏ, xanh hoặc đen. Có khi hoa văn hình khối được được tạo bởi các màu sắc khác nhau như xanh- đỏ, đỏ-đen, đỏ-xanh-trắng…

Nhìn chung, với loại vải cổ truyền màu trắng dùng làm áo, tấm đắp, người Mạ phối màu khá hợp lý, mạnh bạo nên nhìn rất khoẻ khoắn, sống động.

Với tấm vải nền đen, việc đặt màu sắc phải tính toán thận trọng và hợp lý vì màu đen rất khó đẩy các sắc độ lên. Để hạn chế điều đó và át đi một phần tối của màu đen, người Mạ thường sử dụng màu đỏ, vàng, trắng đi cạnh nhau. Đôi khi họ còn kết hợp cả màu đen với màu xanh – trắng để tạo ra đồ án hình học trên nền đỏ, gây hiệu quả thị giác, đó là khi nhìn các dải màu chạy trên nền đen của tấm vải thì màu đỏ như nổi bật lên. Việc đặt màu đỏ trên nền đen không phát huy độ cực nóng của màu đỏ, trái lại, còn hút một phần chất rực rỡ của màu đỏ vào lòng sâu của bóng tối, nhưng chính nhờ đó, sự rực rỡ lại trở nên sâu lắng, không bùng lên chói mắt mà đậm đà hơn, tạo một sức ấn tượng về mong muốn vươn lên, thoát khỏi bóng tối.

Nhằm tiếp sức cho màu đỏ, người Mạ còn dùng màu trắng và màu vàng làm nền bên cạnh màu đỏ đối chọi với màu đen. Cả mảng sáng này đã phát huy tác dụng, tạo thế vững chãi, lúc ẩn lúc hiện trong bóng tối của nền đen.

Một điều đáng chú ý là khi tạo trang phục, người Mạ không tách biệt việc dệt các tấm vải với việc cắt may. Thậm chí, họ còn kết hợp việc dệt vải và tạo hoa văn cùng một lúc. Vì thế, khi tấm vải hoàn tất, luôn có hoa văn theo sở thích của người dệt. Trên một mảnh vải lớn, họ cắt vải thành từng mảnh vừa với chiều dài của y phục, sau đó gấp đôi lại thành thân trước và thân sau rồi khâu nối cạnh sườn và khoét cổ là mặc được.

Ngoài việc tạo trang phục, người Mạ còn đeo nhiều đồ trang sức nhằm tạo hiệu quả thẩm mỹ như đôi vòng hoa tai cỡ lớn bằng đồng, kền, ngà voi, gỗ hay những khoanh nứa (kar) vàng. Người Mạ thích mang nhiều vòng đồng ở cổ tay có những ngấn khắc chìm, dấu hiệu ghi nhận các lễ hiến sinh tế thần linh cầu may mắn, phụ nữ còn mang vòng chân bằng đồng với nhiều vòng xoắn.

Hiện nay, việc đeo các đôi hoa tai cỡ lớn không còn tồn tại trong cộng đồng Mạ nhưng quan niệm về cái đẹp này vẫn còn lưu lại vết tích ở nhiều người già, thể hiện qua vành tai rất rộng do họ đã từng đeo những vòng to bằng gỗ hay ngà voi ở lỗ tai.

Nhìn chung, y phục của người Mạ tới nay có nhiều thay đổi, khi lao động, nam giới thường mặc quần đùi, chỉ một số người già còn đóng khố. Nữ giới tuy vẫn còn mặc váy quấn nhưng nhiều cô gái đã ưa mặc váy tân thời (váy ống), khi đi xa, nam giới nhiều người mặc quần âu và áo sơ mi, phụ nữ thường mặc áo may sẵn ở các cửa hàng tạp hóa.

Nguồn:


Sách “


Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam”, Nhà Xuất bản Văn hóa – Thông tin

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác,

Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


0236 1022


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).