Trang phục của người Ê Đê

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG



–



0236 1022


kính gửi đến Quý anh/chị thông tin về

Trang phục của người Ê Đê

Trang phục của người Ê Đê độc đáo trong cách dệt, cách may và không giống với bất cứ dân tộc nào của Việt Nam. Nguyên liệu dệt của họ là cây bông (tiếng Ê Đê gọi là blang). Quả bông đem về bóc vỏ, tách riêng lõi và phơi trên những nong tre lớn. Người ta tách hạt, bật cho bông tơi xốp rồi se lại thành những con bông, từ con bông lại kéo thành sợi thô (tức là sợi chưa qua quy trình nhuộm).

Trang phục Ê Đê truyền thống có năm màu cơ bản: đỏ (hrah), đen (yadu), vàng (cakni), xanh (yapiek) và trắng (kỗ), màu xanh lục cũng có nhưng rất hiếm. Để tạo bốn sắc màu chủ đạo: đen, đỏ, vàng, xanh trên tấm thổ cẩm, phụ nữ Ê Đê đã tìm nguyên liệu tạo màu từ các loại lá và rễ cây rừng.

Từ tháng bảy, họ đã vào rừng hái lá krum già để chuẩn bị thuốc nhuộm. Họ phơi vỏ ốc suối thật khô, nung lên, ngâm thành vôi rồi trộn với nước lá krum. Sợi nhuộm từ hỗn hợp nước lá – vôi ốc sẽ có màu xanh rất đẹp. Nếu thêm vào hỗn hợp này nước lá chàm sẽ cho ra chất sợi màu đen bóng mịn, giặt không phai, phơi nắng không bay màu. Màu đen của người Ê Đê được xem là một trong những màu đẹp về sắc và độ bóng, bền cao.

Màu đỏ được tạo từ loại vỏ cây krung già giã ra, nấu lên. Tuy vậy, màu đỏ của người Ê Đê không tươi mà chỉ đậm hơn màu đất nung một chút. Sản phẩm dệt màu đỏ được coi trọng hơn hết. Những tấm thổ cẩm đỏ thường dùng để trang trí trong các lễ hội, những buổi cúng Giàng chứ không được cắt may thành trang phục hàng ngày.

Màu vàng được nhuộm từ củ nghệ rừng. Người ta chọn những củ già, mài nhuyễn hoặc cho vào cối giã rồi vắt nước nhuộm. Khi phơi sợi, họ sử dụng một chiếc bàn chải (kruamrai), chải dọc theo cuộn sợi để gỡ sạch các vụn màu, vỏ cây.

Khung dệt của người Ê Đê là kiểu khung dệt Indonesien, nói một cách đơn giản, cách thức dệt vải của người Ê Đê không khác gì việc đan lát (các nhà dân tộc học gọi đây là kỹ thuật đan luồn sợi).

Phụ nữ Ê Đê không dệt vải trên khung cửi mà giăng sợi thành một đường vòng rồi lấy hai đoạn dây căng thẳng ra, sao cho đường sợi trải ra thành hai mặt phẳng song song kề nhau, móc nối với nhau bởi một chiếc go. Khi dệt, người dệt lấy dây buộc một đoạn chằng qua lưng và đầu kia buộc vào một cây cột để cho toàn bộ sợi dây căng đều, như thành một cái khung dệt. Họ cũng không dùng thoi mà cầm suốt chỉ luồn để hai tầng sợi đan vào nhau thành tấm vải.

Nền vải Ê Đê nhìn chung không sáng và sặc sỡ như vải của các tộc người phía Bắc hoặc người Mnông lân cận. Màu vải hầu như đen hoặc chàm sẫm. Nổi trên nên tối là những

dải màu tương phản như đỏ, vàng nhưng do độ mảnh mai của các đường diêm nên sự tương phản khá chìm. Trong những bộ trang phục Ê Đê, màu sậm làm tăng tính trang nghiêm, đứng đắn, còn màu vàng, đỏ lại lôi cuốn sự chú ý. Sự phối màu giữa đỏ – đen, đỏ – chàm sẫm, đen – vàng khiên dải hoa văn tạo nên hiệu ứng sinh động và là điểm nhấn của cả bộ trang phục.

Dải hoa văn chiếm diện tích từ 1/3 đến 1/4 bề mặt vải, gồm những chuỗi họa tiết, lá cây, con thú được cách điệu dưới dạng hình học chạy dài liên tục suốt chiều dài vải như: hoa văn rau dớn, cối giã gạo… Theo ước tính, trang phục của người Ê Đê có khoảng 48 loại hoa văn. Ngoài ra còn có các loại đường thẳng, đường dích dắc, cong, gãy nằm song song theo dải hoa văn.

Đỉnh cao của nghệ thuật trang trí hoa văn trên nền vải Ê Đê là kỹ thuật kteh. Chỉ những bộ lễ phục Ê Đê truyền thống ngày xưa mới sử dụng kỹ thuật thêu tay này để trang trí. Kỹ thuật kteh thể hiện trên một khổ vải hẹp 5 – 6cm, gồm hai màu chính là đỏ và trắng – gọi là đêc. Những hoa văn bố trí trên đêc luôn đăng đối hài hòa. Một chuỗi những hạt cườm “ktơr adũ” màu trắng sáng xếp san sát trên phần biên. Đêc được may hoặc kết đè lên phần vải cần trang trí như chân khố, chân váy,…

Hoa văn còn là tiêu chuẩn để phân loại trang phục. Người Ê Đê gọi tên các bộ váy áo dựa vào loại hình hoa văn. Nam giới có các loại khố kpinteh, kpindrai, kpindruech thêu dệt những dải hoa văn phức tạp, ngoài ra còn có hai loại kpinmlang yà kpinbăn trang trí đơn giản. Trên váy áo nữ giới, hoa văn tập trung ở gấu váy, gấu áo, đường viền tay.

Hoa văn trên váy phụ nữ có ba loại: yêngdí, yêngkdruech piek (váy hoa xanh) và yêng đêc (váy có hoa văn đêc). Đi đôi cùng váy khố là các loại áo nam nữ như ao kor (áo cụt tay), ao đrêc ânk đrai (áo hoa con rồng), ao đêc krưk grự (áo hoa đại bàng dang cánh). Trên mỗi vai áo nữ đính những hàng hoa, kim sa thành dải từ 15-25cm. Những điểm nối nách áo, viền váy, viền khố được kết chỉ đỏ trang trí đè lên các điểm nối.

Nguồn:


Sách “


Trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam”, Nhà Xuất bản Văn hóa – Thông tin

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG


tiếp tục đăng tải thông tin về các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Chi tiết các danh nhân, địa danh, tên đường phố, mốc son lịch sử, dân tộc Việt Nam khác,

Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


0236 1022


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).