Hỏi – đáp về di sản thế giới và di sản thế giới tại Việt Nam [Câu 56: Giá trị và nét đặc sắc của Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh?]

Ví, giặm là hai lối hát dân ca không nhạc đệm được cộng đồng người Nghệ Tĩnh (gồm hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh hiện nay) sáng tạo ra từ hàng trăm năm nay.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh khởi phát từ hai hình thức nghệ thuật là hát ví và hát giặm. Hát ví là lối hát ví von để đối đáp giữa bên nam và bên nữ, ví thuộc thể ngâm vịnh bằng phương pháp phổ thơ dân tộc (lục bát, song thất lục bát, lục bát biến thể…). Hát ví thường là hát tự do, không có

tiết tấu từng khuôn nhịp, người hát có thể co giãn một cách ngẫu hứng, âm điệu cao thấp, ngắn dài tùy thuộc vào lời thơ (ca từ) bằng hay trắc, ít từ hay nhiều từ. Tính biểu cảm của hát ví phụ thuộc vào hoàn cảnh, không gian, thời gian và tâm tính của người hát. Vì vậy, điệu ví nghe lúc thì mênh mang, sâu lắng, tha thiết ân tình, đôi khi lại dí dỏm, hài hước, tươi trẻ. Ví, giặm được thực hành trong lao động và đời sống thường nhật: lúc ru con, khi làm ruộng, chèo thuyền, lúc dệt vải, xay lúa. Vì vậy, các lối hát cũng được gọi tên theo các hoạt động như: ví phường cấy, ví phường gặt, ví phường nón, ví phường đan, ví phường vải, ví phường củi, ví trèo non, ví đò đưa,… với ba hình thức diễn xướng là hát lẻ, hát đối đáp và hát cuộc. Đối với hát giặm thì giặm gần nghĩa với giặm lúa, điền nan, là thể hát nói bằng thơ ngụ ngôn (vè 5 chữ). Thông thường, một bài giặm có nhiều khổ, mỗi khổ có 5 câu (câu 5 thường điệp lại câu 4), mỗi câu có 5 chữ (không kể phụ âm đệm). Khác với ví, giặm là thể hát có tiết tấu rõ ràng, có phách mạnh – phách nhẹ, nhịp nội – nhịp ngoại với hai làn điệu chính là hát ngâm và hát nói. Giặm rất giàu tính tự sự, tự tình, kể lể, khuyên răn, phân trần, giãi bày, cũng có khi dí dỏm khôi hài, châm biếm trào lộng và trữ tình giao duyên. Có nhiều loại giặm khác nhau như: giặm kể, giặm nói, giặm vè, giặm nam nữ, giặm cửa quyền, giặm ru, giặm xẩm… nhưng hình thức diễn xướng phổ biến là giặm vè và giặm nam nữ.

Ca từ của Dân ca ví, giặm có nội dung đa dạng, miêu tả cuộc sống, phản ánh tập quán xã hội, lịch sử, tình yêu quê hương, đất nước, con người, tình yêu đôi lứa. Nhiều bài hát mang tính giáo dục sâu sắc: kính trọng cha mẹ, lòng thủy chung, nghĩa tình, sự trung thực,… góp phần gìn giữ các tập tục, truyền thống tốt đẹp trong ứng xử xã hội ở làng, xã.

Dân ca ví, giặm chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng người Việt ở hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh nên rất phổ biến trong các cuộc vui, lễ hội, liên hoan, giao lưu giữa các nhóm cộng đồng, và còn được khai thác thành các buổi trình diễn nghệ thuật trên sân khấu. Ngoài ra, người Nghệ Tĩnh cũng hát ví, giặm mọi lúc, mọi nơi, trong lao động sản xuất, trong sinh hoạt hằng ngày bởi đó là loại hình nghệ thuật biểu đạt tư tưởng, ý nghĩ, giãi bày tâm trạng, tình cảm. Dân ca ví, giặm cũng là nguồn cảm hứng, là chất liệu cho các tác phẩm âm nhạc, ca khúc, ca kịch đương đại được công chúng yêu thích.

Tài liệu tham khảo: Hỏi – đáp về di sản thế giới và di sản thế giới tại Việt Nam (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật).

TỔNG ĐÀI DỊCH VỤ CÔNG


tiếp tục đăng tải

Hỏi – đáp về di sản thế giới và di sản thế giới tại Việt Nam

.

Chi tiết các câu hỏi – trả lời khác

, Quý anh/chị vui lòng liên hệ đường dây nóng


0236 1022


để được cung cấp (cước gọi điện 200đ+/phút, KHÔNG THU PHÍ PHỤC VỤ).